Angels in America · Toneelgroep Oostpool

Angels-in-America-Toneelgroep-Oostpool-foto-Sanne-Peper-435x300Episch en intiem tegelijk
Gezien: 14 maart 2015, Huis Oostpool (Arnhem)
★★★★☆

Angels in America, opgevoerd door Toneelgroep Oostpool, is episch en intiem tegelijk. Regisseur Marcus Azzini brengt de klassieker met een indrukwekkende cast dicht op het publiek.

Tony Kushner schreef zijn drama Angels in America in 1992. Het is uitgegroeid tot een moderne klassieker, een theaterepos over liefde en dood gedurende de aidsepidemie tijdens de Reaganjaren in Amerika. Het werd twee keer eerder in Nederland geënsceneerd: in 1995 door het Ro Theater en in 2008 door Toneelgroep Amsterdam.

Het verhaal speelt zich af in het New York van de jaren tachtig. In een filmisch gemonteerde tekst voert Kushner drie verhaallijnen op. Louis verlaat zijn vriend Prior zodra hij erachter komt dat bij Prior aids is geconstateerd; de coming-out van de mormoonse Joe, die getrouwd is met de aan valium verslaafde vrouw Harper; en ten slotte de succesvolle, met hiv besmette advocaat Roy, de homo in de kast – in zijn eigen woorden: ‘een hetero die rondneukt met mannen’ – die zich openlijk hard maakt voor een blank, conservatief, heteroseksueel Amerika.

Eén van de belangrijkste keuzes is die van de vlakke vloer: regisseur Marcus Azzini brengt Angels in America dicht op het publiek. Die intimiteit wordt nog eens benadrukt door de grote reflecterende achterwand – waardoor de hele tribune ook op het podium wordt gespiegeld – en het feit dat het zaallicht bijna de complete vier uur niet dooft. Azzini creëert hiermee een krachtig beeld: door de spiegels lijkt het speelvlak tussen het publiek geklemd te zijn.

Het benadrukt het schrijnende besef dat dit verhaal van aids, homofobie en conservatisme door een hoop mensen is opgemerkt, zonder dat iemand ingreep. Aan aidspatiënten werd geen aandacht besteed, dat paste niet in de tendens van optimisme die Ronald Reagan in de jaren tachtig in stand hield.

Azzini heeft een indrukwekkende cast bij de voorstelling gevonden. Jacob Derwig speelt met briljante timing een manipulatieve Roy. Hij excelleert zowel als de opvliegerige klootzak, die scheldend en tierend maar vol humor drie telefoongesprekken tegelijk kan voeren, als wanneer hij op het eind wordt gekweld door pijn en angst. Prachtig zijn de scènes die hij heeft met Rick Paul van Mulligen als nichterige verpleger. Ineens is Derwig een man in een schrijnende situatie, afhankelijk van iemand die alles representeert wat hij verafschuwt.

Ook Vincent van der Valk valt op, als een gekwelde Louis. Zijn fenomenale mimiek komt in de kleine zaal prachtig tot zijn recht. Hetzelfde geldt voor Maria Kraakman, die als valium slikkende Harper met minieme verschillen in haar oogopslag werelden verzet. Het ene ogenblik staart ze in het oneindige, om vervolgens verrassend helder uit haar ogen te kijken.

Deze Angels in America is op twee manieren gebracht: enerzijds episch en dramatisch, smeuïg en met veel tempo gespeeld, maar ook klein en intiem, in transparant spel naar het publiek. Het kleine spel staat in mooi contrast met het groots opgezette toneelstuk en weet alle personages in elk stadium van aftakeling een menselijke kant te geven – een zweetdruppel op het voorhoofd van Prior (Roy Baltus), het van verdriet vertrokken gezicht van Josephs moeder (Bianca van der Schoot). In dat subtiele, op het publiek gerichte spel, waar de kleine zaal zich zo goed voor leent, is deze voorstelling het indringendst.

(Foto: Sanne Peper)