Niet meer zonder jou · Adelheid|Female Economy, Zina

Niet-Meer-Zonder-Jou-Nazmiye-Oral-r-met-moeder-Havva-Oral-l-©-Cigdem-Yuksel-1-435x300

Foto: Ҫiğdem Yüksel

In een intiem gesprek op zoek naar gemeenschappelijke delers
Gezien: 3 juni 2015, broedplaats de Vlugt, Holland Festival (Amsterdam)
★★★☆☆

Nazmiye Oral in gesprek met haar moeder Havva – om na al die jaren de verboden onderwerpen bespreekbaar te maken. Om elkaar te vinden, zonder jezelf uit het oog te verliezen. Havva is traditioneel moslim. Nazmiye ziet haar als iemand die verstrikt zit in rituelen en vastzit in een onderdrukkende gemeenschap. Zelf volgde Nazmiye haar eigen pad, stelde haar eigen afwegingen boven die van een gemeenschap, een God – of haar moeder. Ze liet zich niet uithuwelijken, bewaarde haar maagdelijkheid niet tot de huwelijksnacht, voedt haar kinderen in alle vrijheid op.

Het voormalig klaslokaal waar deze voorstelling speelt is bedekt met witte kleden en kussens. Schoenen moeten van tevoren worden uitgetrokken. Verspreid tussen het publiek zitten muzikanten: de sfeer is huiselijk en doet meteen aanvoelen dat hier intieme verhalen boven water gaan komen.

De voorstellingen van Adelheid Roosen en platform Zina zijn diep geworteld in de samenleving en confronteren publiek én makers daar waar verhalen schurend worden. Hun voorstellingen zijn geëngageerd en persoonlijk – en vinden daarin vaak een prettige balans. In Niet meer zonder jou, dat in het kader van het Holland Festival drie avonden in broedplaats de Vlugt speelt, gaan moeder en dochter in een openhartig en intiem gesprek op zoek naar gemeenschappelijke delers.

In vorm levert dat een transparant, licht geënsceneerd gesprek op, soms onderbroken door muziek of gezang. De 67-jarige moeder zit vooral op een stoel, voorin in het lokaal. Ze incasseert de ervaringen van haar dochter, wuift ze weg, haalt haar schouders op, maar soms – en dan is de voorstelling op zijn sterkst – is ze vurig en gepassioneerd. Voor haar geloof, maar ook voor de liefde voor haar dochter.

Nazmiye is rationeel en op haar hoede, ze is bedachtzaam in wat ze zegt en gecontroleerd in haar emotie. Ze vertelt haar verhaal helder en onomwonden – maar daardoor vlakt het zo nu en dan ook wat af. Bij haar moeder is het, mede door de taalbarrière, vaker gissen. Zij kan onverwacht liefdevol en ineens kwaad uit de hoek komen. Als haar dochter iets doet waar ze het niet mee eens is, houdt ze alvast haar pantoffel in de aanslag om te gooien, terwijl in haar ogen liefde strijdt met verdriet – een diep tragisch en tegelijk hilarisch beeld.

Toch wordt Niet meer zonder jou, ondanks de heftige onderwerpen, nergens echt beklemmend. Door kleine grapjes en lichte noten blijft het een wat sympathiek gebeuren. Er wordt een hoop gepraat en een hoop geluisterd – maar soms is het zoeken naar die echte emotie, waarin er niet meer naar elkaar geluisterd wordt en woorden niet per se een logische zin vormen. Niet voor niks is het fysieke gevecht dat ze aangaan als Havva haar dochter wil beletten zich voor het publiek te ontbloten zo raak: eventjes wint emotie het van ratio.

Uiteindelijk komt de voorstelling mooi samen als Nazmiye haar moeder introduceert aan háár gemeenschap: het theaterpubliek – dat zich vooral lijkt te (willen) herkennen in het vrijgevochten karakter van Nazmiye, maar misschien ergens net zo veroordelend en afstotend is als de moslimgemeenschap waar Nazmiye van ontsnapte.

Onlosmakelijk verbonden met de live ontmoeting is een serie portretfoto’s: behalve Nazmiye Oral waren negentien anderen bereid de Niet Meer Zonder Jou-ontmoeting voor de camera van Çiğdem Yüksel te laten plaatsvinden. Van 3 t/m 15 juni hangt de foto-expositie in tramhokjes door Amsterdam.