Les particules élémentaires – Si vous pouviez lécher mon coeur / Julien Gosselin

Foto: Simon Gosselin

Foto: Simon Gosselin

Een voorstelling die nog lang blijft nadreunen
Gezien: 20 september 2015, Stadsschouwburg Amsterdam
★★★★★

Zesentwintig was hij, toen regisseur Julien Gosselin in 2013 op het Festival van Avignon debuteerde met een theaterbewerking van Elementaire deeltjes, één van de meest succesvolle romans van de Franse auteur Michel Houellebecq.

In Frankrijk was het de eerste keer dat werk van Houellebecq voor theater werd bewerkt. In Nederland en Duitsland gebeurde dat al drie keer eerder: door Johan Simons voor Schauspielhaus Zürich en NTGent, en door Johan Doesburg bij het Nationale Toneel.

In zijn roman schetst Houellebecq een tijdgeest van moreel verval, gewetenloos individualisme en ontoereikende pogingen tot affectie. Nadat halfbroers Bruno en Michel door hun hippiemoeder in de steek worden gelaten, volgt elk zijn eigen weg. De eerste als hedonistische seksverslaafde, de ander als sociaal geïsoleerde wetenschapper – beiden omringd door een tomeloze eenzaamheid.

Even nietsontziend en lyrisch als Houellebecq in zijn proza is, zo is deze vier uur durende voorstelling van het jonge gezelschap Si vous pouviez lécher mon coeur (‘als je aan mijn hart kon likken’). De tien jonge spelers spelen dubbelrollen, maken video-opnames en muziek, ze reciteren Houellebecqs poëtische beschrijvingen en floreren in krachtige scenes.

Gosselin plaatste een grote grasmat op het toneel, omringd door banken, stoelen en bureaus. Daarachter een groot scherm, waar soms live videobeelden op geprojecteerd worden, maar vaker nog frases uit het boek.

Dat kenmerkt deze bewerking sterk: qua tekst en chronologie blijft hij dicht bij de roman. Gosselin bewijst de theatrale veelomvattendheid van Houellebecqs werk, die zowel met humoristische dialoog als met meer abstracte vertellingen het publiek constant bij de les houdt. Nergens gaat de automatische piloot erop, elke scene verrast, ontroert en wordt vol overgave de zaal in gesmeten.

Bovendien ligt er een grote rol voor de muziek, die via soundscapes of live gebracht vaak even hard en onverwachts de zaal in knalt.

Les particules élémentaires is een veelomvattende voorstelling geworden, die volledig recht doet aan de roman – zonder zijn bestaansrecht als autonoom theaterstuk te verloochenen. Heftig is bijvoorbeeld de fysieke enscenering van de dood van Bruno’s liefde Christiane, waar de acteurs krampachtig boven de psychedelische rock proberen uit te schreeuwen. Humoristisch en fris is de scene waarin de resultaten van de cursus ongedwongen schrijven worden gepresenteerd (maar waarbij niettemin gevaarlijk dreigend de testosteron doorheen deint). Mystiek en treurig wordt het als Michel (in een spectaculair decor van rook en wind) naar Ierland vertrekt voor het laatste deel van zijn leven. En hoopvol wordt het ten slotte ook, bij de indringende epiloog die zich in 2076 in de Amsterdamse schouwburg afspeelt. Een zuiver geregisseerde ode aan de mensheid, die lieve, domme mensheid – met zijn eeuwigdurende queeste naar liefde en rust.

Al die kanten en al die lagen grijpen in elkaar, zowel in verhaal als beeld, en maken dit tot een voorstelling die net als de muziek nog lang blijft nadreunen.