De Zwarte Doos – Circus Treurdier

Foto: Ingvild Molenaar

Foto: Ingvild Molenaar

Ode aan de dood wordt pleidooi voor het vurige leven
Gezien: 30 september 2015, Amsterdam Studio’s
★★★☆☆

 

Treurdieriaanser wordt het niet: de dood in een gele regenjas met een bos rozen en een polaroidcamera – kampend met een groot imagoprobleem. Het eigengereide, Amsterdamse muziektheatercollectief Circus Treurdier waagt zich aan een montagevoorstelling waarin de dood centraal staat. Met deze voorstelling is het gezelschap ingetogener dan voorheen, maar nog altijd met veel zwarte humor en vol sinistere melancholie.

Bij aankomst in de Amsterdam Studio’s is er eerst de mogelijkheid om koffie te drinken met een plak cake. In het midden van de kleine ontvangstruimte staat een kist, met daarin acteur Thomas Spijkerman. Om half negen wordt die kist naar de ruimte daarachter gereden. Wij volgen gestaag.

Daar kan het publiek plaatsnemen op een tribune. Dat is voor Circus Treurdier, dat sinds zijn oprichting in 2008 naam maakt met undergroundachtige voorstellingen in cafésetting, een buitengewoon conventionele setting.

Het decor van Janne Sterke is sterk in zijn eenvoud. Een sterrenhemel als achterwand die ons nooit doet vergeten hoe nietig we zijn, met daarvoor een halve cirkel als speelvloer waar via een rails automatisch allerlei objecten en personages het podium op en af kunnen rijden. Behalve Spijkerman spelen Jan-Paul Buijs en Ellen Parren deze voorstelling, muzikaal begeleid door celliste Geneviève Verhage en pianist Wilko Sterke.

De Zwarte Doos is een zowel melancholisch als vrolijk stemmende montagevoorstelling over de dood. De scenes worden in een sterke dynamiek aan elkaar geregisseerd door Joost van Hezik.  Zwart-komische hilariteit is er bijvoorbeeld bij de scène waarin Buijs als gelikte makelaar mensen hun ‘laatste woning’ aansmeert. Ronduit vervreemdend is de scène in het hiernamaals, met een prachtige rol van Parren als verveelde engel. Serieus en raak is haar integere afscheidsspeech. Mooi maar bizar de aria’s van de allang overleden Sergio Labibski (Spijkerman). Uitbundig en feestelijk wordt het bij de sjamaan.

Circus Treurdier wil de dood uit het verdomhoekje halen – het onderwerp bespreekbaar maken. Dat gebeurt kundig en via veelzijdige wegen. Uit onze comfort zone worden we echter niet gehaald – dat is natuurlijk precair maar het zou wel wat aan spanning opleveren. De voorstelling verrast en ontroert, maar blijft op afstand. Terwijl je juist van dit spannende collectief anders zou verwachten.

Het sterkst is de terugkerende scene waarin Buijs als nukkige rozenverkoper met zijn fotocamera de dood verbeeldt. “Besef jij wel dat ik het leven een enorme intensiteit meegeef?”

De Zwarte Doos is een pleidooi voor de dood en daarmee voor het leven. Zoals Buijs het in de voorstelling zelf verwoordt: de dood is geen kunstenaar, hij hoeft zich niet uit te putten in creativiteit. Hij heeft niet de precisie van de chirurg, niet de finesse van de atleet, niet de overgave van de zanger. Het leven is vindingrijker, veelzijdiger en vuriger dan de dood.

Maar de dood wint. Altijd.

Een versie van deze tekst wordt op 5 oktober 2015 gepubliceerd in Het Parool. Op deze recensie ligt auteursrecht. Overname, in welke vorm dan ook, is zonder uitdrukkelijke toestemming van de auteur niet toegestaan.