Sam Gold: ‘In Nederland hoef ik het wiel niet opnieuw uit te vinden’

De Amerikaanse regisseur Sam Gold praat over zijn eerste regie buiten de VS, de contrasten met Nederland en het repetitieproces bij Toneelgroep Amsterdam.

Hij is één van de populairste regisseurs in New York. Afgelopen zomer won hij een Tony Award voor de Broadway-musical Fun Home. Morgen is zijn eerste regie buiten de VS te zien. Sam Gold (1978) ging met Toneelgroep Amsterdam aan de slag met Glazen speelgoed van Tennessee Williams: een voorstelling waarin een Amerikaans gezin wordt geconfronteerd met de kloof tussen fictie en realiteit. In Amerika een overbekend stuk, maar in Nederland nog nauwelijks opgevoerd.

Voor Gold een gouden kans om het stuk aan te pakken. ‘Vlak voordat Ivo [van Hove, artistiek directeur van TA – red.] me vroeg, was er net weer een gevierde productie in New York geweest van Glazen speelgoed. Dus ik dacht eigenlijk: dat gaat zeker weer zeker vijf jaar duren voordat ik ook maar kan overwegen het stuk te doen.’

In het begin van zijn carrière werkte Gold uitsluitend met jonge, levende schrijvers – die voor het publiek nog grotendeels onbekend waren. ‘Omdat dit naar het Nederlands vertaald is en gespeeld wordt voor een publiek dat er voornamelijk onbekend mee is, voelt het aan zoals een groot deel van mijn vorig werk, waarbij ik het publiek met nieuw werk introduceer. Het gaat niet over re-interpreteren, ik hoef de tekst niet uit elkaar te trekken om op zoek te gaan naar nieuwe ingangen die niemand eerder ontdekte, ik hoef het wiel niet opnieuw uit te vinden. Ik kan me laten inspireren door de schrijver en het publiek laten zien wat mij raakt aan het stuk.’

‘Het is een geweldige kans om de tekst waar ik zo veel van hou te regisseren, maar dan in een cultuur waarin het nieuw en vers aanvoelt, waar het publiek zich met het stuk verbindt dankzij mijn productie.’ In Amerika is dat bijna onmogelijk. ‘Daar verhoudt je je tot het stuk door een miljoen lagen van associaties. Je kunt daar niet ontsnappen aan de geschiedenis die het stuk meebrengt; en dat is niet ideaal voor een regisseur.’

Dus kwam Gold in juni voor drie dagen naar Amsterdam om kennis te maken met de acteurs van Toneelgroep Amsterdam. ‘Omdat het een ensemble is, zijn de acteurs als een soort familie. Ze kennen elkaar door en door en daar gaat een hele sterke energie van uit. Als regisseur wil je die energie kanaliseren, je wilt inzetten wat het gezelschap zo bijzonder maakt.’ Ze voerden een uitgebreid, open gesprek over wat het stuk voor hen betekent en hoe het zich tot de Nederlandse en de Amerikaanse cultuur verhoudt.

Vijf weken geleden begon de repetitieperiode. ‘Dat is eigenlijk erg kort. In New York repeteer ik altijd een week langer. Ivo werkt sneller dan ik, waarschijnlijk omdat hij met een ensemble werkt. Omdat de acteurs elkaar zo goed kennen en volledig vertrouwen, krijgen ze ontzettend snel een hoop voor elkaar.’

Glazen speelgoed gaat morgen in première en is nog tot en met 15 januari te zien.