Johan Simons: ‘Het is een gouden tijd voor theater’

Foto: Phile Deprez

Foto De Kersentuin: Phile Deprez

Na vijf jaar als intendant aan de Münchner Kammerspiele verbonden te zijn, keerde Johan Simons dit theaterseizoen terug als artistiek leider bij NTGent. Zijn eerste zaalregie daar sindsdien, De Kersentuin van Anton Tsjechov, beleeft dinsdag zijn Nederlandse première in Amsterdam.

Tsjechov voltooide De Kersentuin in 1904, een paar maanden voor hij stierf. ‘Net als nu maakte de wereld toen woelige tijden door. De Russische Revolutie stond voor de deur, en dat voel je. Het is een “einde der tijden”-stuk, een stuk dat op de kanteling naar een nieuwe maatschappij staat. En ik heb het gevoel dat wij nu, in de samenleving waar wij deel van uitmaken, ook op een kantelpunt zitten.’

‘Je merkt dat heel veel verschillende culturen tegen elkaar opbotsen. Er is veel protest tegen de samenleving die wij gecreëerd hebben. Het neoliberalisme waar we nu nog steeds deel van uitmaken loopt naar mijn idee echt op zijn eind.’

Volgens Simons dreigen we meer en meer in een gesloten samenleving te raken. ‘We hebben hele grote discussies over Zwarte Piet in Nederland, maar we hebben geen discussies over dat bij de islam bijvoorbeeld homoseksualiteit moeilijk ligt, of de scheiding tussen kerk en staat daar niet bestaat. Die discussies voeren we niet omdat we doodsbang zijn om in de verkeerde hoek terecht te komen.’

‘Daarom is het op dit moment, hoe wrang dat ook klinkt, een gouden tijd voor het theater. Er is niet alleen behoefte aan grote politieke thema’s, het is een noodzakelijkheid geworden om het erover te hebben. We kunnen ons niet meer uitsluitend wenden tot de microsituaties van de liefdesrelaties waarin je de hele maatschappij kan lezen.’

‘Cultuur is de samenhang van alle dingen, daar horen voetbal en alle andere soort uitingen ook bij.  Maar daarboven heb je de kunst, en die becommentarieert de cultuur. Daarom is de positie van de kunst objectief, en moet die ook gesubsidieerd worden.’

Simons trad dit jaar opnieuw aan als artistiek leider van NTGent. De afgelopen vijf jaar was hij intendant bij de Müncher Kammerspiele. Dat zijn jaren in Duitsland hem hebben gevormd is bijvoorbeeld aan het decor te zien. Het podium staat vol met schotten, planken en bouwmaterialen, met daarvoor slechts een smalle strook waar de acteurs op spelen. Het toneelbeeld is abstract. Geen kersentuin.

‘De decors die in Nederland worden gemaakt gaan meestal over architectuur. Maar in Duitsland heb je dramaturgische decors. Dat wordt nog een gevecht voor mij binnen Nederland en België.’

Hij probeert de mensen te verleiden om mee te denken. Simons wilt polemische voorstellingen maken, werk dat mensen moet opwinden. ‘Ik moet geen dingen maken die makkelijk door de strot gaan. Dat kan ik trouwens ook niet. In ieder geval heeft dat me nooit geïnteresseerd.’

Er is veel veranderd in de vijf jaar dat hij niet aan NTGent verbonden was. ‘In vergelijking met vijf jaar geleden maakt theater nu nog minder deel uit van het dagelijks discours. Dat is in Nederland trouwens nog meer dan in België. Dat moet terugveroverd worden. En dat is een zendelingen-job, maar die wil ik wel vervullen.’

Dat begint bij de vertegenwoordiging van de samenleving bij het gezelschap. Vroeger waren bij grote gezelschappen alle leeftijdsgroepen in het acteursensemble vertegenwoordigd. ‘Dat ligt nu veel moeilijker, omdat de bevolking niet alleen maar van jong naar oud gaat, maar er ook waanzinnig veel nationaliteiten zijn bijgekomen. Die moet je op de een of andere manier deel uit laten maken van het discours.’

Niet alleen door acteurs meertalig op te leiden – een belangrijk principe van Simons – maar ook door veel verschillende nationaliteiten deel van zijn ensemble te laten uitmaken. Sterk voorbeeld daarvan is de theaterbewerking van Soumission, naar de meest recente roman van Michel Houellebecq, die hij volgend seizoen bij NTGent gaat regisseren. ‘Daar wil ik ook veel Noord Afrikaanse acteurs bij betrekken. En dan moet ik mezelf natuurlijk ook inlaten met hele andere ideeën en hele andere vormen van theater. Kijken wat dat oplevert.’

Johan Simons is, na 5 jaar in München te hebben gewerkt, sinds september weer artistiek leider van NTGent. Tot 2017 is hij ook intendant van de Ruhrtriënnale, de grote jaarlijkse kunstmanifestatie in het Ruhrgebied.

http://www.ntgent.be/nl/productie/de-kersentuin