Och ge oss skuggorna · Zweeds Nationaal Theater Dramaten

SetRatioSize690460-OGS-0737-1920x0
Zweedse topacteurs in indringende voorstelling
Gezien: 16 december 2015, Kungliga Dramatiska Teatern (Stockholm, Zweden)
★★★☆☆

Onlangs speelde Toneelgroep Amsterdam zijn herneming van Eugene O’Neills klassieker Lange dagreis naar de nacht. Een sterk autobiografische toneeltekst, waarin O’Neill ongenadig afrekent met zijn gezinssituatie – en zijn vader in het bijzonder. Maar volgens de wetten der naturalisme kun je je niet ontdoen van de ketens van erfelijkheid. Als O’Neill jaren later zelf vader is, is hij zo mogelijk nog erger dan zijn eigen vader, waar hij in Lange dagreis zo tegen rebelleert.

In En geef ons de schaduwen staat het gezin van O’Neill centraal. Het stuk speelt zich af op de zestigste verjaardag van de Amerikaanse Nobelprijswinnaar. De Zweedse toneelschrijver Lars Norén was een groot bewonderaar van O’Neill. Maar hij ontziet hem niet.

De grote zaal is spaarzaam ingericht. Een dranktafel, een bank, en O’Neills vaste stoel, allemaal ver van elkaar verwijderd. Bij binnenkomst worden op groot scherm videofragmenten rondom O’Neills leven vertoond.

O’Neill (in zijn stoel) en zijn nieuwe vrouw Carlotta (zittend op de rand van het toneel, verscholen achter krant en zonnebril) ontvangen zijn inmiddels volwassen zoons Eugene jr. en Shane. Vrouw en zoons leven in de schaduw van het literaire gezinshoofd, snakkend naar ruimte en lucht. ‘Ik wil een man, geen legende’, verwoordt Carlotta treffend.

Regisseur Eirik Stubø neemt uitgebreid de tijd om de neerwaartse spiraal waar deze personages in vast zitten, weer te geven. De breed uitgesponnen emotionele lijnen en de subtiele regie maken dat deze voorstelling soms kabbelt. In statige mise-en-scenes lijkt het dat de personages hun zielenroerselen soms achteloos onthullen. Binnen het uitgestrekte toneelbeeld streeft Stubø een zeer realistische speelstijl na, die lang niet altijd even theatraal is.

Maar het handjevol topacteurs dat Dramaten op deze productie heeft gezet, speelt hier moeiteloos tegenop. Örjan Ramberg valt als relatief timide O’Neill nog het minste op. Lena Endre speelt Carlotta met een plezierige onvoorspelbaarheid, van poeslief naar bikkelhard, verwend en verguisd. Thomas Hanzon heeft als werkloze oudste zoon iets vrolijks maniakaals. Maar zonder meer de spannendste acteur in deze voorstelling is Erik Ehn. Zijn verslaafde Shane is een grillige, ronddolende ziel, volstrekt ongrijpbaar. Soms lijkt hij in hallucinante toestand over het toneel te zweven, om vervolgens ineens scherp en helder uit de hoek te komen.

Stubø geeft de voorstelling een hoge mate van intimiteit mee. De acteurs begeven zich vaak voor het podium, en zo worden ze door kleine details – zoals de geurig rokende kruidensigaretten of de subtiele Parkinson-tics van O’Neill – levensecht. Bovendien worden in live video-opnames de acteurs regelmatig in close-up geprojecteerd. In die grote zaal, die in zijn gehele breedte en diepte gebruikt wordt, voelt alles dan toch beklemmend dichtbij.

Dramaten brengt een uitgebreide, gedetailleerde vertolking die soms iets te slepend is, maar het is niettemin een uitgelezen kans om dit handjevol Zweedse topacteurs aan het werk te zien.