Jeroen Spitzenberger en Georgina Verbaan: ‘Toneel is het ultieme terrasjeskijken’

 Foto: Leo van Velzen.


Foto: Leo van Velzen.

Jeroen Spitzenberger en Georgina Verbaan zijn vanaf morgen te zien in de nieuwe DeLaMar-productie Venus: een toneelstuk over verleiding en macht. Het publiek mag schaamteloos observeren: “Toneel is het ultieme terrasjeskijken.”

In het stuk is een toneelregisseur (Jeroen Spitzenberger) op zoek naar een actrice voor zijn toneelstuk Venus in Fur, dat gebaseerd is op het gelijknamige boek over masochisme en onderwerping. De audities verlopen tamelijk teleurstellend, maar dan komt er onverwacht een vrouw (Georgina Verbaan) binnenvallen die hem min of meer een auditie afdwingt. En dan ontspint zich een spannend machtsspel tussen de twee.

Het stuk is geschreven door de Amerikaanse toneelschrijver David Ives en ging in 2011 in première op Broadway. Daar werd het een groot succes. Verbaan: “Toen ik het stuk voor het eerst las dacht ik meteen: dit is grappig, snel en ontzettend slim. En zulke vrouwenrollen komen ook niet vaak voorbij. Veel vrouwenrollen zijn toch dienend aan de mannenrol. Niet altijd, dat is al veel verbeterd, maar als vrouw speel je toch vaak iemand die het gezin bij elkaar wil houden. Maar deze vrouw is onverwachts manipulatief. Dat is lekker om te spelen.”

Het toneelstuk gaat volgens Spitzenberger in grote mate over verwachtingen die we van elkaar hebben. Zijn personage wil Venus op het toneel zetten, Romeinse godin van de liefde, de vrouwfiguur in al haar glorie. “We projecteren dingen op vrouwen, zoals we ook dingen op mannen projecteren. We dichten ze bepaalde eigenschappen toe, delen ze in, in categorieën. Die indelingen maken we natuurlijk allemaal, en een slimme toneelschrijver, zoals David Ives, is zich daar bewust van en zet dat dan ook in.”

Machtsspelletjes en erotiek zijn belangrijke elementen uit het stuk. Maar het is geen erotisch toneelstuk, het appelleert daar alleen aan. Verbaan: “Je gaat ons niet in allerlei moeilijke handelingen zien.” Dat zou ook niet interessant zijn, volgens Spitzenberger. “Als je geïnteresseerd bent in dat soort dingen, zijn daar andere uitgaansgelegenheden voor.”

Hoe proberen ze dan de erotische spanning tussen de twee personages voelbaar te maken? Spitzenberger: “Zoals je bij een muziekstuk wordt geholpen door de partituur, heeft de schrijver hier geweldig materiaal afgeleverd. En als je dat materiaal volgt, en je laat daar je eigen smaak en fantasie op los, dan worden er hopelijk bij het grote publiek dingen in hun verbeelding losgemaakt.” Maar meer dan over erotiek gaat het over machtsverhoudingen: tussen man en vrouw, regisseur en acteur, binnen gesprekken. “De erotiek is maar een kapstokje.”

“Waar legt de een zijn grenzen en waar de ander? Iemand betitelt iets als ‘spannend’ of ‘erotisch’, en een ander laat het volkomen koud. Ik denk altijd: zo veel hoofden, zo veel zinnen.” Dat levert naderhand de meest interessante gesprekken op, vindt Spitzenberger. “Je mag twee uur in het donker zitten, je mag kijken, je bent voyeur. We kennen het allemaal. Op een terrasje kijk je ook naar mensen en hun gedrag, en na twee cappuccino’s ga je met elkaar bespreken: ‘Hebben die nou ruzie?’ ‘Nee, ben je gek, die maken het juist goed.’ Je hebt allemaal andere interpretaties van wat je observeert. En dat betekent dus dat je het moet gaan hebben over hoe je kijkt en wat je ziet. En toneel is natuurlijk het ultieme terrasjeskijken.”

Voor Verbaan is het de eerste grote rol op het toneel. Bij film en tv, vertelt ze, vindt ze het altijd gênant zichzelf terug te zien op het scherm. Ze ziet hier dan ook een beetje tegenop, geeft ze toe: “Maar we moeten maar gewoon plezier gaan maken. Ik denk wel dat ik heel zenuwachtig ga zijn.”

Spitzenberger is meer thuis op de planken. Hij zat acht jaar bij het vaste ensemble van het Nationale Toneel, voordat hij daar vorig jaar stopte om meer te gaan freelancen. “Een van de redenen dat ik weg wilde, was dat ik meer film en televisie wilde doen.” Daarover heeft hij niets te klagen: vorige week was de release van Een echte Vermeer op het Nederlands Film Festival, waarin hij de hoofdrol speelde. Ook is hij sinds vorige maand te zien in de televisieserie Vlucht HS13. Bovendien speelde hij afgelopen zomer de titelrol in de familiefilm Meester Kikker, waar Verbaan ook in zat. “Alles wat ik hoopte dat zou gebeuren, is ook gebeurd. Het nadeel is de onzekerheid die elke freelancer waarschijnlijk kent. Als je ergens vast onder contract staat en de structuur is heel duidelijk, dan hoef je in zekere zin ook niet na te denken over de komende twaalf maanden.” Niks voor Verbaan: “Ik heb nog nooit ergens onder vast contract gewerkt. Van het idee dat ik iets over een paar maanden moet doen, krijg ik het al benauwd. Van een jaarcontract zou ik helemaal flippen.”

Venus van DeLaMar Producties (regie: Johan Doesburg) is t/m 12 december te zien in het DeLaMar Theater. Lees hier de recensie.

Nu.nl schreef naar aanleiding van dit artikel: Georgina Verbaan vindt spelen manipulatieve vrouw ‘lekker’