Salaam Jeruzalem – De Nieuw Amsterdam

Foto: Leo van Velzen

Foto: Leo van Velzen

Een verstandelijke, moeizame toneelvoorstelling
Gezien: 17 februari 2017, Theater Frascati (Amsterdam)
★★☆☆☆

‘Dit gaat over Jacob Israël de Haan. Ook wel Jaap. Of Joop. Schrijver, jurist, journalist, homoseksueel, zionist, aanvankelijk. In 1924 in Palestina vermoord.’ De Haan kun je gerust een man van uitersten noemen, iemand die meer vijanden dan vrienden maakte, die bovendien voortdurend te kampen had met innerlijke conflicten.

In 1904 verschijnt zijn eerste roman, Pijpelijntjes, over een homoseksuele, sadomasochistische relatie in De Pijp. ‘Te vuil om te lezen’, vond Frederik van Eeden. Het socialistische dagblad Het Volk zegde per direct de samenwerking op. De Haan zegt het socialisme vaarwel en wordt zionist. In 1919 emigreert hij naar Palestina, waar hij vijf jaar later met drie pistoolschoten om het leven wordt gebracht.

Schrijver en regisseur Gerardjan Rijnders heeft van het leven en werk van De Haan uiteindelijk een moeizame toneelvoorstelling gemaakt. Ondanks het innemende spel van Sabri Saad El Hamus, Ludo van der Winkel en Randy Fokke en de authentieke Arabische muziek van Nizar Rohana en Modar Salama, blijft de voorstelling hangen in een verstandelijke, afstandelijke benadering.

Er worden een aantal sleutelmomenten uit het leven van De Haan nagespeeld. Het fysieke, maar steeds ingehouden verlangen dat De Haan voor andere mannen koestert, wordt zeker naar het einde toe mooi invoelbaar gemaakt.

Helaas is de voorstelling gelardeerd met biografische feitelijkheden, door de spelers aan aantal keer gekscherend ‘het Wikipedia-gedeelte’ genoemd. Die fragmenten zitten dichtgetimmerd met informatie en staan een daadwerkelijke identificatie met de voorstelling in de weg.

Ook de vele scènes waarin de acteurs (een versie van) zichzelf spelen, en direct reflecteren op het stuk, slaan de plank volledig mis. In houterig spel, aangezet door houterige dialogen vol flauwiteiten en halfbakken onderonsjes met het publiek, vragen de spelers op de vloer zich hardop af wat ze eigenlijk aan het doen zijn. Maar daarmee dekken ze een wezenlijke tekortkoming van de voorstelling niet in. Inderdaad, wat staan ze daar te doen?