Frascati Issues: Staat van Waanzin

Foto: Kurt van der Elst

Frascati Issues onderzoekt maatschappelijke kwesties door middel van theater. In de editie Staat van Waanzin wordt tot en met zaterdag de verwevenheid tussen kunst en gekte verkend.

In 4.48 Psychosis van NTGent, gisteren te zien op de openingsavond van het meerdaagse Frascati Issues: Staat van Waanzin, krijgen we achtereenvolgens twee vertolkingen van dezelfde tekst te zien, maar er ontstaan twee volstrekt verschillende personages. De Engelse toneelschrijfster Sarah Kane verkeerde in een diepe depressie, toen ze een paar maanden voor haar zelfmoord deze aangrijpende tekst schreef. Het is een associatieve, naargeestige stream of consciousness van een personage dat in een psychotische staat van depressiviteit verkeert.

‘At 4.48/
when depression visits/
I shall hang myself/
to the sound of my lover’s breathing’

Lien Wildemeersch schreeuwt en briest, ze brengt een meeslepend ingeleefde adaptatie die je bij vlagen naar adem doet snakken. Benjamin Cools is daarna vooral angstaanjagend gecontroleerd. Waar Wildemeersch de tekst psychologisch en emotioneel behandelt, benadert hij Kane op een spannend vormelijke manier. Regisseur Jan Steen levert een gedurfde voorstelling af; sober maar indringend.        

Tot en met zaterdag zijn er verschillende toneelvoorstellingen, etudes en contextprogramma’s in Frascati, die allemaal draaien om het afwijken van de norm, de behoefte van de maatschappij om iedereen op te delen in normaal en abnormaal. Zoals elke editie wordt er nauw samengewerkt met organisaties uit het betreffende maatschappelijke veld. Zo gingen Elike Roovers en Rutger Esajas van het interdisciplinaire theatercollectief DEGASTEN een korte samenwerking aan met patiënten met een vluchtelingenachtergrond die in behandeling zijn bij Equator Foundation, van Arq Psychotraum Expert Groep. Samen maakten ze To Be Or Not To Be. We Will Be, een theatrale ontmoeting waar het publiek letterlijk bij deze mensen aan tafel wordt uitgenodigd. In die intieme setting delen ze persoonlijke verhalen, of laten ze via hun telefoons muziek horen die een bijzondere betekenis voor hen heeft.

Foto: Sanne Peper

In Zwart/zwart, een tekst van Erik-Ward Geerlings, luistert een doodverveelde psychiater (Helmert Woudenberg, op videoscherm) naar de oeverloze gedachtestroom van een van zijn patiënten (Marien Jongewaard, live). Geerlings inspireerde zijn tekst op de omstreden Jan Bastiaans, de psychiater die in de jaren zestig getraumatiseerde oorlogsslachtoffers met LSD behandelde. In een duister toneelbeeld zit een kronkelende Jongewaard aan een tafeltje vol medicijnen en ventileert hij zijn gedachten en zijn allesomvattende angsten.

Jongewaard neemt het publiek mee in een hallucinante monoloog, die bij afwisseling beklemmend, herkenbaar, grappig en soms ook domweg vervelend is. Woudenberg eindigt deze trip met een wonderlijk hoopvol eindbeeld, waarin een aan pillen verslaafde psychiater in het holst van de nacht in gesprek raakt met een dood konijn, op de vluchtstrook van een verlaten snelweg.

Acteur Michiel Bakker ging voor de voorstelling Verlicht bij Centrum de Brouwerij, een instelling voor mensen met een psychotisch kwetsbaarheid, op zoek naar wat een psychose met iemand doet. James Leadbitter – activist, kunstenaar en patiënt – brengt een openhartig portret aan de hand van rapporten van dokters, psychiatrische instellingen en de politie. Het programma wordt zaterdagavond afgesloten met de Nacht van de Waanzin, waarin onder andere Arnon Grunberg dieper ingaat op de dunne grens tussen normaal en abnormaal.