Point Of No Return: Yael Ronen maakt theater over angst en hysterie

Foto: Esra Rotthoff

In Point Of No Return toont regisseur Yael Ronen hoe angst en hysterie de samenleving in haar ban houdt. “Theater is een van de laatste plekken waar je brandende kwesties kunt bespreken.”

Eigenlijk waren ze een heel ander stuk aan het maken. Point Of No Return, Yael Ronens eerste voorstelling bij Münchner Kammerspiele, zou gaan over dating apps en interneterotiek. De Israëlische regisseur staat bekend om haar confronterende onderwerpen en gitzwarte humor.

Maar halverwege het repetitieproces, op 22 juli 2016, schoot de achttienjarige David S. in een winkelcentrum vlakbij het theater waar ze repeteerden negen mensen dood en pleegde vervolgens zelfmoord. Terrorisme, dacht men meteen. Later bleek S. een loner, een Iraanse neonazi die sympathiseerde met Hitler en Breivik.

Ronen, aan de telefoon vanuit haar woonplaats Berlijn: “Ik was daar zelf niet bij, maar vrijwel alle acteurs zaten op het moment van de aanslag vast in het theater. Alles werd meteen afgesloten, mensen mochten de straat niet meer op. Dus de acteurs en het publiek zaten letterlijk urenlang opgesloten in het theater. Dat werd uiteindelijk het uitgangspunt van de voorstelling.”

De volgende dag gooide ze het stuk meteen om. “Het was heel duidelijk dat sinds dat moment de acteurs vol zaten van hun ervaringen van de avond ervoor.” Ervaringen en gedachten werden uitgewisseld en vormden de basis van het stuk.

De voorstelling zinspeelt op de precaire balans tussen angst en gretigheid; en waar die twee samenkomen in hysterie. Waar was jij toen het gebeurde? Hoe dichter bij het vuur, hoe belangrijker je schijnt te zijn. In de openingsscène vertellen de acteurs rechtstreeks aan het publiek hoe zij het moment van de aanslag beleefd hebben en welke impact dat vervolgens op hen had.

Foto: David Baltzer

Vanuit de vloer van een klinisch, vrijwel leeg podium, komen de zes acteurs als bergbeklimmers omhoogklimmen – ze zitten met een dik touw aan elkaar gezekerd, alsof ze zich voortdurend op de rand van de afgrond begeven. “Goedenavond,” opent acteur Dejan Bućin. “Ik zou u graag aan iets onaangenaams herinneren. U zult sterven. Sommigen eerder dan ze verwachten, sommigen vanavond al.”

Als je over dergelijke thematiek een theatervoorstelling maakt, ontkom je haast niet aan de associaties met de aanslag in de Parijse concertzaal Bataclan, of recenter in Manchester. Damian Rebgetz benoemt dat in de voorstelling: “Ik heb me zorgen gemaakt over de mogelijkheid dat er vanavond een shooter in het publiek zit. Het is geen onmogelijk scenario dat een van jullie een terrorist is. Ik wil jullie wel vertrouwen, maar ik kan het niet. Dus ik wil hem vragen: let’s get it over with! Want deze spanning is dodelijk. Shoot or leave!

Ondanks dat de aanslag in München onverwacht kwam, had Ronen het gevoel dat men zich al de hele zomer aan het voorbereiden was op een bepaalde hysterie. “Elke dag was er wel een andere terroristische aanslag in het nieuws. De media waren het behoorlijk aan het oppompen: er staat iets groots te gebeuren.”

In de voorstelling refereren de acteurs ook aan het gevoel dat ze deel uitmaken van iets groters. “Wij zijn de eerste!” roepen ze. En: “We zijn onderdeel van iets groters, iets internationalers!” Ronen: “Die competitie over welke stad nu groter en belangrijker is zit, natuurlijk geïroniseerd, ook in de voorstelling.”

De aanslag is inmiddels ruim een jaar geleden, maar Ronen denkt niet dat het de samenleving in München daadwerkelijk veranderd heeft. “Vooral omdat het niet onder terrorisme werd geschaard, maar als individuele daad werd bestempeld. Dat wordt door mensen toch als meer random ervaren. Aan de andere kant moet ik ook zeggen dat een terroristische aanslag zoals afgelopen december op de kerstmarkt hier in Berlijn het leven ook nauwelijks heeft veranderd.”

“In het grote plaatje draagt het misschien hooguit bij aan het feit de rechtse politici in het parlement meer invloed hebben dan ooit tevoren. Maar in het alledaagse leven heeft het nauwelijks effect.”

Theater is volgens Ronen een van de laatste plekken waar je dit soort brandende zaken kunt bediscussiëren. “In het theater kan je onderwerpen op verschillende manieren brengen, en verschillende ideeën en ervaringen inbrengen.” Met Point Of No Return brengt ze een confronterende voorstelling, die tot nadenken stemt: in hoeverre laten we ons hier in Amsterdam leiden door stemmingmakerij? Hoe vaak denken wij niet stiekem: zijn wij de volgende keer misschien aan de beurt?


Point Of No Return van Münchner Kammerspiele en Yael Ronen is 29 en 30 oktober te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam.