Nanouk Leopold: ‘Ik doe net alsof het toneel is’

Foto: Jan Versweyveld

“Ik weet eigenlijk niks van toneel,” zegt Nanouk Leopold nog voordat we goed en wel aan tafel zitten. Na vijf speelfilms te hebben geregisseerd, gaat morgen haar eerste toneelregie Uit het leven van marionetten in première bij Toneelgroep Amsterdam.

Na een hele dag repeteren in de grote zaal van de schouwburg en met nog een lange avond ‘techniekdingen doen’ in het vooruitzicht, vertelt Nanouk Leopold (49) met aanstekelijke verwondering over het regisseren van toneel. Het is ook niet niks: een eerste toneelregie meteen voor de grote zaal, meteen bij Toneelgroep Amsterdam. Of, zoals ze het zelf nuchter weet te zeggen: “Ik word in ieder geval niet gehinderd door enige kennis.”

Helemaal nieuw is het natuurlijk ook niet, Leopold heeft een carrière van twintig jaar als filmmaker om uit te putten. “Ik ben natuurlijk wel gewend om beelden te maken en met acteurs te werken. Met mijn huidige partner maak ik video-installaties – dat is ook een soort ruimtelijk werk met mensen erin. Dus ik dacht steeds stiekem in mijn hoofd: ik ga gewoon een installatie maken en doe net alsof het een toneelstuk is.”

Het grote verschil met film is dat je helemaal niet concreet bent op het toneel, vertelt ze. “Als je in de auto zit, zit je helemaal niet in de auto. En daar moest ik mezelf enorm op voorbereiden, want bij film werk ik altijd vanuit de realiteit. Ik ben binnen mijn films altijd heel erg bezig met art-direction: hoe kun je met de ruimte iets vertellen, meer nog dan met de personages? Een kamer is zelf ook een soort personage. Wij zitten nu aan een tafel, en het feit dat we niet recht maar schuin tegenover elkaar zitten, zou zo’n hele scène al anders maken.”

Repetitie Uit het leven van marionetten, foto: Henri Verhoef

“Ik dacht: ik moet het omdraaien. Ik gooi alle werkelijkheid weg, ik ga ook geen tafel neerzetten of zoiets, want dan kom ik in de verleiding. Ik haal alle realiteit eruit, maar ik hou het idee dat de ruimte emoties moet vertolken. Dus daar ging ik over nadenken en toen dacht ik: ik ga proberen om alleen maar met licht een decor te maken.”

Uit het leven van marionetten is gebaseerd op de gelijknamige film van Ingmar Bergman. Geen onbekende voor Toneelgroep Amsterdam: directeur en huisregisseur Ivo van Hove baseerde eerder al vier voorstellingen op het werk van de Zweedse toneel- en filmregisseur. Leopold: “Ik kende Bergman eigenlijk heel slecht. Mensen om mij heen wezen mij vaak op hem als ze mijn films hadden gezien. Maar toen ik zijn films ging bekijken en ontdekte ik dat ik me heel erg thuis voel bij zijn karakters.”

“Hij schept een soort koude, harde, onaardige wereld. Dat is volgens mij iets heel noordelijks. Ik hou bijvoorbeeld ook heel erg van Franse films, maar die vrouwen in die films, met die jurkjes, daar snap ik weer minder van. Dan begrijp ik die noordelijke vrouwen die hun mannen vreselijk manipuleren eigenlijk veel beter.”

De voorstelling gaat over een aan de oppervlakte succesvolle man die op een dag een prostituee bezoekt en haar vermoordt. Behalve de moordenaar komen de verschillende personen om hem heen uitgebreid aan het woord: zijn vrouw, een goede vriend, zijn moeder en zijn psychiater. Het stuk vormt een soort reconstructie: hoe is iemand tot zo’n daad in staat?

Uit het leven van marionetten, de titel zegt het al: aan alle kanten wordt er aan ons getrokken, we worden voortdurend gemanipuleerd, geduwd en gestuurd. Leopold: “Neem zijn huwelijk: dat zit echt van twee kanten mis. Zijn vrouw is niet per se agressief, maar ze manipuleert; dat is toch een soort vrouwelijke vorm van agressie, gebaseerd op wat je moet doen als je fysiek niet sterk genoeg bent.”

“Ik geloof ook dat die man die moord net zo goed niet had kunnen plegen.” In het verlengde daarvan geldt ook dat in principe iedereen tot zo’n daad in staat is, volgens Leopold. “Het is niet alleen maar iets van hemzelf. Hij staat in het middelpunt, maar al die karakters om hem heen hebben invloed op zijn leven gehad, hebben bijgedragen aan dit moment. Ik heb het niet over schuld en boete, maar wel over medeverantwoordelijkheid. In elk mens zit het moment dat de stoppen kunnen doorslaan.”


Uit het leven van marionetten, Toneelgroep Amsterdam – t/m 12/11 SSBA (première 5/11) http://www.tga.nl