The Nation (marathon) · Het Nationale Theater

Foto: Sanne Peper

Bikkelhard politiek gekonkel, opruiende media en schaamteloze stemmingmakerij
Gezien: 5 november 2017, Koninklijke Schouwburg (Den Haag)
★★★★☆

“Als ik dan verdwenen ben, gaan alle mensen naar mij op zoek,” horen we de elfjarige Ismaël Ahmadovic zeggen in de proloog van The Nation. “Als ik dan verdwenen ben, gaat iedereen met me aan de haal,” had hij eigenlijk moeten zeggen. Niet alleen familie en recherche, ook politici, talkshowhosts, zelfs projectontwikkelaars en vloggers eigenen zich zijn drama toe. Regisseur Eric de Vroedt situeerde de zesdelige theaterserie die nu als marathon het land ingaat, in de Schilderswijk, de Haagse probleembuurt waar de spanningen regelmatig hoog oplopen.

The Nation, waarvan de eerste drie afleveringen afgelopen zomer al in première gingen op het Holland Festival, is De Vroedts theaterantwoord op populaire kwaliteitsseries van streamingdiensten als Netflix en HBO. Elke aflevering werpt een ander licht op de verdwijningszaak. Het is geëngageerd, intelligent en radicaal theater, waarbij voortdurend complexe verhaallijnen door elkaar verweven worden. Tegelijkertijd is het een sneer naar de tijdgeest: want met dezelfde gretigheid waarmee we een serie bingewatchen, storten publiek en media zich op een dergelijke verdwijning.

Al snel blijkt dan ook dat The Nation om veel meer draait dan het terugvinden van Ismaël. De voorstelling verglijdt in toenemende mate van whodunit tot moderne politiek-maatschappelijke zedenschets, waarin een tragische verdwijning van een elfjarig kind door politici en vastgoedmagnaten wordt aangewend voor eigen gelijk en gewin.

Bijvoorbeeld door aannemer Sjoerd van der Poot (een vervaarlijke Mark Rietman) en politicus Wouter Wolff (schaamteloos, manipulatief en kwetsbaar gespeeld door Hein van der Heijden), die de verdwijning groots en publiekelijk uitspelen, puur voor hun eigen belangen. Ondertussen worden Ismaëls stiefmoeder Marian (wederom een zeer sterke Romana Vrede) en zijn pleegouders ten overstaan van live-media schaamteloos tot uitspraken en stellingname gedwongen.

Foto: Sanne Peper

De eerste drie delen eindigden vorige zomer met een prachtige scène tussen Ismaëls salafistische halfbroer Damir (Vanja Rukavina) en hun stiefmoeder Marian – nu ook weer een van de hoogtepunten van The Nation. De Vroedt weet op precies de goede momenten verstilling aan te brengen. De confrontatie tussen Damir en zijn vader (Saman Amini) is daar ook een mooi voorbeeld van: Rukavina laat liefde en haat zichtbaar om elkaar strijden, en speelt zijn verwarring en tegenstrijdige gevoelens fenomenaal uit. Damir is onvoorspelbaar en ontzettend slim. Maar zijn radicaliteit en zijn verongelijktheid maken hem ook gevaarlijk.

Een nieuwe confrontatie tussen Damir en Marian blijft helaas uit, zoals De Vroedt wel meer niet inlost – enerzijds waakt hij gelukkig voor keurig en voorspelbaar theater, anderzijds voelt het bij vlagen ook enigszins afgeraffeld aan. De context waarin de waarheid rondom de zaak-Ismaël wordt ontfutseld is wat voor de hand liggend. Jammer, omdat het daarvoor steeds zo origineel in vorm en inhoud was. De laatste aflevering voelt in zijn geheel wat plichtmatig.

Niettemin: De Vroedt toont een arena van bikkelhard politiek gekonkel, opruiende media en schaamteloze stemmingmakerij in een versplinterde maatschappij. Tegelijkertijd heeft hij die wereld niet afgeschreven – zijn personages zijn in al hun excentriciteit en radicaliteit ook liefdevol en verzoenend naar zichzelf en elkaar. Dat is een grote kracht van het zeer belanghebbende theaterproject dat The Nation is geworden.