Bagdad · Frascati Producties, Monty, Chris Keulemans, Enkidu Khaled

Een stad van zandstormen en oorlog
Gezien: 15 november 2017, Theater Frascati (Amsterdam)
★★★☆☆

Daar staan ze, handdoeken over hun gebogen hoofden, gelaten wachtend tot de storm overwaait. Het is een mooi, verstild beeld: tijdens de zandstormen, die tegenwoordig zo’n twee keer per week over Bagdad trekken, valt alles stil: het verkeer, het dagelijkse leven, zelfs de oorlog die de stad tegenwoordig zo hardnekkig in zijn greep houdt.

Theatermaker Enkidu Khaled (1985) en journalist Chris Keulemans (1960) – beiden opgegroeid in de Iraakse hoofdstad – hebben elk hun eigen beeld van Bagdad. Dat van Keulemans – die daar opgroeide omdat zijn vader daar werkte – is warm en sfeervol, hij koestert er niets dan goede herinneringen aan. Het verschil met wat hij aantrof toen hij vorig jaar terugkeerde kon niet groter: een stad wanhopig verwikkeld in oorlogen om olie, wapens en religie. Het voelt als een fysieke marteling, vertelt hij, om de stad waarin je opgroeide verwoest te zien worden.

Aan de hand van videobeelden, dia’s en muziek vertelt Keulemans hoe hij terugging naar Bagdad om op zoek te gaan naar de man die vroeger hun chauffeur was – en nog steeds in hun oude huis zou wonen. Hij treft hem niet aan, wel diens zoon, een illustere filmer bij wie de oorlog steeds meer in zijn huid kruipt.

Door dit wat plechtmatige, gedragen relaas loopt de veel jongere Khaled – die tien jaar geleden de stad ontvluchtte – geagiteerd in het rond, de voorstelling en zijn eigen rol daarin vervloekend. Die eeuwige egodocumenten in het theater, met die inwisselbare vluchtelingen die hun verhaal doen, het publiek dat keer op keer braaf komt opdraven: Khaled is moe van het melodrama van die slachtofferrol, de clichés die hij verafschuwt maar die van hem verwacht worden. Dat is een spannend pijnpunt, waarin de verder wat brave, kabbelende voorstelling even scherpte krijgt en de makers hun eigen motieven en die van het publiek bevragen.