King Lear in een uit elkaar vallende Europese Unie

Foto: Kurt van der Elst

King Lear · Het Zuidelijk Toneel, hetpaleis
Gezien: 2 februari 2018, Stadsschouwburg Utrecht
Te zien: t/m 24 februari (tournee)


Strak in het pak, met rolkoffers en kartonnetjes koffie, kruisen de personages elkaar op een nagenoeg lege speelvloer. In deze sterk geactualiseerde King Lear is het niet moeilijk om je hedendaags Brussel voor te stellen, centrum van een uit elkaar vallende eenheid.

“Witte zwanen, zwarte zwanen/ Wie gaat er mee naar Engeland varen?/ Engeland is gesloten/ De sleutel is gebroken/” Dat onschuldige kinderliedje, met die ineens zo politiek-actuele lading, opent de voorstelling – gezongen door de drie giechelende zusjes Goneril, Regan en Cordelia. Hun vader, koning Lear, wil zijn rijk onder hen verdelen, maar waar de eerste twee hem naar de mond praten, weigert Cordelia.

De expliciete hedendaagse referenties die regisseur en tekstbewerker Simon De Vos in Shakespeares tekst doorvoert – van Brexit en plofkippen tot het liberaliseren van de markt – werken in eerste instantie verrassend goed. Het decentraliseren van de macht is een belangrijke thematiek die de personages in hoge mate polariseert. De jongere generatie verwijt de oudere laksheid, het laten oplopen van schulden, ontlopen van verantwoordelijkheid.

Een sterke analogie, maar tegelijkertijd is het jammer dat het in deze King Lear eigenlijk niet gaat over de aftakeling van een man, familie, of generatie desnoods – het is vooral de ontmanteling van een (politiek) systeem dat De Vos interesseert. Terwijl toneel zich juist zo goed leent om met de een ook de ander te laten zien. Misschien komt dat omdat de subplots gaandeweg onoverzichtelijk over elkaar heen tuimelen en we grip op personages en verhaal verliezen. Het komt in ieder geval niet door het fijne spel – Kaspar Schellingerhout speelt een helse Edmund, Jan Hammenecker een vervaarlijke Lear, Scarlet Tummers een evenwichtige Cordelia. Michaël Pas zorgt als cynische nar op schaarse momenten voor een vrolijke noot.

Maar al met al is het serious business waar De Vos ons mee confronteert – thematieken die zich vooral in eerste instantie sterk uittekenen. Wat als het Europese bolwerk uiteenvalt – welke waarden verbinden ons dan nog en welke zaaien juist verdeeldheid?