Theater Marx
Door Het Zuidelijk Toneel
Gezien
21 februari 2018, Stadsschouwburg Utrecht
Te zien t/m 27 maart (Nederlandse tournee, gespeeld door Frank Lammers), t/m 30 maart (Vlaamse tournee, gespeeld door Johan Heldenbergh)


In de theatermonoloog Marx kijkt de beruchte en verguisde Karl Marx terug op zijn leven en ideeën, om daarna moedeloos te constateren dat men na zijn dood behoorlijk met zijn gedachtengoed aan de haal is gegaan. “Als er iets is wat ik niet ben en nooit zou willen zijn, dan is het wel: marxist.”

Frank Lammers speelt hem joviaal, tikkie sensatiebelust en regelmatig met een knipoog. Beetje Theo Maassen, beetje Paul Jambers, beetje Frank Lammers zelf. Op een stoeltje na heeft hij een leeg podium, dat hij met een nonchalant gemak vult. Als een doorgewinterd conferencier interacteert hij met de zaal, haalt applaus en buigt zich wat af.

Daardoor verbloemt Lammers bijna dat zijn personage per saldo vooral een wat sullige zeur is, die voortdurend dingen verzucht als: “In plaats van een goed leven te lijden vroeg ik af wat dat eigenlijk was.” Hij beklaagt zich over lichamelijke kwalen, armoede, gebrek aan waardering, deurwaarders; zelfs als hij vreemdgaat vindt hij toch zichzelf vooral de slachtoffer.

Zijn gedachtengoed blijft intussen aan de oppervlakte – terwijl het in dit concept juist interessant is dat Marx zijn eigen ideeën kan toetsen aan de wetenschap van nu. Maar als hij het marxisme dat na zijn dood door Europa waaide beklaagt, komt hij niet veel verder dan een platgereden dooddoener als: “Kun je Jezus de kruistochten verwijten?” Zijn conclusies over de huidige tijd – “Kwetsbaarheid is nu een symptoom van zwakte, egoïsme is een kwaliteit” – zijn ook niet bijster origineel.

Grootste hiaat is het gebrek aan enig daadwerkelijk drama. De monoloog van Stefaan Van Brabandt (die ook regisseerde) is eigenlijk vooral een (theatrale) biografie. Het gebrek aan urgentie – het personage draait zijn verhaaltje rustig en keurig af, hij heeft en neemt alle tijd – doet de spanningsboog bepaald geen goed.

Marx is toegankelijk, educatief en fijn gespeeld: en daarmee zeer geslaagd als geschiedenisles. De theaterliefhebber komt er wat bekaaid van af.