Theater Melk & Dadels
Door Stichting Daria Bukvić, Rose Stories, Het Nationale Theater, Theater De Meervaart
Gezien 12 mei, Koninklijke Schouwburg (Den Haag)
Te zien t/m 24 juni en 4 oktober t/m 8 december (tournee)


Wat is de betekenis van afkomst? Die vraag staat centraal in Melk & Dadels, de montagevoorstelling rondom Soumaya Ahouaoui, Kyra Bououargane, Fadua el Akchaoui en Khadija el Kharraz Alami, vier jonge Marokkaans-Nederlandse actrices. Een jaar geleden gingen ze samen naar Marrakesh, op zoek naar overeenkomsten in verschillen en verschillen in overeenkomsten.

De voorstelling begint in niet mis te verstane uniformiteit. Strak in het pak dreunen ze een stoomcursus Marokkaanse archetypes op. Tien in totaal: waaronder de family first­­-Marokkaan (begeeft zich in grote kuddes), de verkaasde Marokkaan (de kameleon onder de Marokkanen) en de geef-mij-subsidie-want-ik-ben-Marokkaan-Marokkaan (zijzelf).

Het concept van Melk & Dadels is (zeer losjes) geïnspireerd door het gelijknamige kookboek, waarin Marokkanen van de tweede generatie met hun moeders over hun lievelingseten praten. Voor deze voorstelling zijn de eigen ervaringen van de actrices in scènes opgetekend samen met Tofik Dibi.

Dat resulteerde in een montage over hoe de vrouwen hun Marokkaanse afkomst in Nederlandse context ervaren. Van onbeschaamd racisme in de tram, tot het minstens zo confronterende onbedoelde racisme van een of andere goedbedoelende omstander (zo iemand die “Ja maar, ik bén toch geen racist!” als argument opvoert). Maar het gaat niet alleen maar over de Marokkaan versus de Nederlander. Ook binnen de Marokkaanse gemeenschap is er frictie en polarisatie – de vete tussen Arabieren en de berbers loopt op enig moment hoog op, de afkeuring van homoseksualiteit wordt ter discussie gesteld en de moeizame verstandhouding tussen familieleden komt voorbij. En hoe zit het eigenlijk met Bououargane – die een Nederlandse moeder en een Marokkaanse vader heeft? “Wat bén jij eigenlijk?”

Met bakken energie en in hoog tempo wisselen de scènes elkaar af. Er wordt knap geschakeld en met veel gevoel voor timing en zelfspot voornamelijk op de lach gespeeld. En als een en ander echt niet meer door de conservatief-Marokkaanse beugel kan komt SuperMarokkaan in cape en trekt de teugels weer strak aan.

Melk & Dadels, geregisseerd door Daria Bukvić, raakt aan belangrijke en relevante thematieken en wordt dankzij de hoge grapdichtheid geen moment prekerig of voorspelbaar. Maar het hoge tempo en de dosis humor keren zich ook tegen de voorstelling. De spannende of schurende elementen worden er wat te veel door uitgevlakt – er is nauwelijks sprake van verstilling of verdieping.

Veruit het spannendste moment is dan ook wanneer El Kharraz Alami tegen het einde het publiek aanspreekt op de gemakkelijke lach – een Marokkaanse naam uitspreken als ‘appelgebak’ bijvoorbeeld, de zaal smulde er inderdaad van –  en in het verlengde daarvan de voorstelling zelf ter discussie stelt: die die gemakkelijke lach tenslotte voortdurend de ruimte biedt.

Het is bijzonder en zeer prijzenswaardig dat Rose Stories, samen met Daria Bukvić, Het Nationale Theater en De Meervaart, ervoor heeft gekozen om dit verhaal in de grote zaal te brengen. Eerder dit seizoen bracht Sanne Vogel samen met twee Syrische vluchtelingen ook al zo’n intiem egodocument in de schouwburgzaal (Nieuwe familie). Dergelijk autobiografisch georiënteerd documentair theater is doorgaans vooral voorbehouden aan de kleine zaal en daarmee aan een wat experimenteler theaterpubliek. Is dit een opmaat voor meer intiem, autobiografisch materiaal in de grote zaal (zonder dat het per se ‘cabaret’ moet heten)? Het is te hopen.