YoungGangsters: op zoek naar de ramp achter de ramp

“Wat is de ramp achter de ramp?” vragen Lotte Bos en Annechien de Vocht zich af. Het regisseursduo achter stunt- en vechttheatercollectief YoungGangsters gaat met hun nieuwste voorstelling DisasterLicious deze zomer op zoek naar het spanningsveld tussen veiligheid en vermaak. Wat is de verleidelijkheid van rampen en wie heeft welke verantwoordelijkheid?

Ze wilden een ramp ensceneren, vertelt Lotte Bos. Dus gingen ze op onderzoek uit bij de dichtstbijzijnde ramp en zo belandden ze in eerste instantie in Groningen. “We kwamen er al vrij snel achter dat die aardbevingen zelf niet per se de ramp waren, maar alles wat eromheen georganiseerd is. Die hele bureaucratische rompslomp en mensen die niet gehoord worden.” De Vocht: “We dachten van tevoren echt dat de overheid garant probeert te staan voor onze veiligheid. Natuurlijk is die veiligheid nooit absoluut en loop je altijd risico, maar op het moment dat er echt iets ergs aan de hand is hoop dat dat de overheid er allereerst voor wilt zorgen dat de burger veilig is. Maar dat bleek allemaal veel complexer. Veiligheid is lang niet altijd het belangrijkste voor de overheid, er is ook vaak een groot economisch belang.”

Het collectief maakt sinds 2010 fysiek theater op locatie, als het even kan met veel bloed, ontploffingen en special effects. Filmgenres, en dan bij voorkeur de trashy variant, zijn daarbij vaak inspiratiebron. Na onder andere de kung-fu film (Too Many Yellow Men, 2011), de actiefilm (The New Rambo Generation, 2013), de horrorfilm (Let The Reason Be Love, 2013) en de gangsterfilm (Old Gangsters Never Die, 2017) staat ditmaal de rampenfilm centraal. Bos: “Een ramp is verschrikkelijk maar tegelijkertijd sensationeel. We zijn in ons werk eigenlijk altijd op zoek naar zo’n soort snijvlak. Iets wat we verafschuwen en tegelijkertijd lekker vinden, daar is ons theater elke keer weer op geënt.” De Vocht: “We verkondigen best pamflettistische, Hollywood-achtige eenduidigheid, om vervolgens, hopelijk, de veel complexere, wredere realiteit zichtbaar en invoelbaar te maken.”

In DisasterLicious zoeken ze de paralellen op tussen een rampgebied en het maken van een theatervoorstelling. De Vocht: “De acteurs zijn bij ons slachtoffers van ‘het systeem’ dat wij als YoungGangsters hebben geïmplementeerd: ze moet zelfredzaam zijn, en tegelijkertijd moet er een voorstelling komen. Die zelfredzaamheid is een leuke ideologie, maar in de praktijk is het natuurlijk nooit zo eenduidig. Je hebt als opdrachtgever ook een enorme verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd: als je alles veilig wil maken is er geen voorstelling meer. Elke drempel is een potentieel gevaar, waar ligt de grens tussen acceptabel gevaar en wanneer moet je de stekker eruit trekken?”

Via de aardbevingen in Groningen gingen ze op zoek naar wat voor ons nu eigenlijk de grootste dreiging is. Iets wat ons allemaal bedreigt, wat vanuit de natuur komt en waar we zelf en de overheid een zekere verantwoordelijkheid in hebben. De Vocht: “Uiteindelijk kwamen we uit bij een watersnoodramp. De dijken breken door: dat is de ramp die we hebben uitgekozen. We laten een Nederlands dorp zien dat bedreigd wordt door het water en daar de strijd tegen aanbindt.”

Strak gemaaid groen gras, een netjes aangelegd dijkje met daarop een molentje en een bankje: het is Holland ten top en wie de YoungGangsters een beetje kent weet dat die keurige aangeharkte idylle geen lang leven beschoren is.

DisasterLicious is een attractie, een openluchtspektakel waarin het publiek aan den lijve een ramp kan ondervinden. Bos: “En daarin wordt die zelfredzaamheid voortdurend gepropagandeerd. It’s up to you, is slogan van de attractie en het publiek wordt daar heel erg in meegenomen. De attractie leert je dat het heel belangrijk is om zelf in te kunnen grijpen op momenten dat het misgaat. Iedereen kan een held zijn.”

“We proberen die Amerikaanse ideologie van zelfredzaamheid tegenover het Nederlandse poldermodel te plaatsen. En die bijten elkaar een beetje in de staart. Want dat hele ‘red jezelf’ blijkt al snel lang niet rechtlijnig en gemakkelijk te zijn, en door te praten en het zoeken naar nuances en het aantonen van de complexiteit, belanden we in het poldermodel.”

Vanaf vandaag strijkt het collectief neer op het Stenen Hoofd in Amsterdam, met hun eigen Gangsters Paradise, een pop-up theaterarena die bar, tribune en festivalterrein ineen is, en dat met hun voorstellingen meereist. Bos: “Op die manier proberen we er meteen een soort mini-festival van te maken. Zo kunnen we op het Stenen hoofd echt het hele terrein overnemen.”

DisasterLicious, première 26/5, daarna tournee.