Chokri Ben Chikha: ‘We moeten uit onze gouden kooi breken’

Foto: Tom Verbruggen

De manier waarop toneelregisseur/acteur Chokri Ben Chikha gisteren het Nederlands Theater Festival opende, zal niet snel vergeten worden. Na een pleidooi om uit de gouden kooi van het theater te breken, dreigde hij zichzelf in brand te steken.

Oproer in de schouwburg gisterenavond, aan het eind van deze Staat van het Theater. Chokri Ben Chikha pakt een jerrycan en giet de inhoud ervan over zich heen. “Ik heb besloten mijzelf in brand te steken”, besluit hij zijn oproep voor toneel met meer maatschappelijke impact. Vanuit de zaal greep toneelspeler Jan Joris Lamers (van Maatschappij Discordia) ongevraagd in en stuurde Ben Chikha resoluut van podium. Die liet zich niet meer zien; de zaal bleef in verwarring achter.

Begin deze week was Ben Chikha nog behoorlijk zenuwachtig over zijn Staat van het Theater, vertelde hij aan de telefoon. “Toen ze me vroegen voor de Staat was ik eigenlijk totaal verwonderd. Ik ben bepaald geen BN’er, mijn bekendheid in Nederland is ongeveer nul komma nul. Maar ik zit toch wel met een paar boodschappen en voorstellen die hopelijk zullen aankomen.”

Tijdens het Nederlands Theater Festival komen in elf dagen tijd alle hoogtepunten uit het voorbije theaterseizoen nog een keer voorbij – waaronder de elf voorstellingen die door de vakjury onder leiding van Ferry Mingelen zijn geselecteerd. Daarnaast wordt de toeschouwer dit jaar met uitgebreide randprogrammering uitgedaagd zich actief tot de belangrijkste voorstellingen van vorig seizoen te verhouden.

Zo kan de bezoeker vanavond voorafgaand aan de voorstelling Para van KVS meespelen in een interactief spel dat de situatie rondom de verguisde Belgische vredesmissie in Somalië in 1993, waar de voorstelling over handelt, inzichtelijk maakt en zijn er tal van inhoudelijke voor- en nagesprekken.

Er is behoorlijk wat politiek georiënteerd theater gemaakt het afgelopen seizoen, en dat is terug te zien op het festival. Niet alleen Para, ook The Nation (Het Nationale Theater), The Bright Side of Life (Theater Utrecht en New Dutch Connections), Oedipus (Internationaal Theater Amsterdam) en Daar gaan we weer (Wunderbaum) verhouden zich expliciet tot de politiek. Dinsdag gaan Ferry Mingelen en dramaturg Cecile Brommer met het publiek in gesprek daarover. Aan de hand van de voorstelling van Wunderbaum, die expliciet handelt over het hedendaagse racisme-debat, wordt onderzocht hoe theater en politiek zich tot elkaar kunnen verhouden en wat ze van elkaar kunnen leren. Want dat de twee aan elkaar verwant zijn, is evident.

Ben Chikha, daarover: “Ik stel mij in de Staat ernstige vragen over het feit dat fictie meer en meer door de politiek wordt omarmd. Die politici die nemen onze job af. De vraag is: wat doen wij als kunstenaars daaraan?”

“We moeten op de een of andere manier uit onze gouden kooi breken. We moeten weg uit de blackbox van het theater, niet uit liefdadigheid maar uit noodzaak, om duidelijk te maken dat dit niet de richting is waar we naartoe willen gaan.”

“Ik heb destijds met Johan Simons Onderworpen gemaakt, naar de roman Soumisson van Michel Houellebecq. Maar er dreigt helemaal geen soumission van de islam, we worden al jaren onderworpen aan het neoliberalisme. Dat leidt ofwel tot polarisatie, ofwel tot apathie – bij de meeste mensen dat laatste. Het probleem is: hoe geraken wij uit die neoliberale wetten die niet alleen de kunstensector, maar ook de hele samenleving – de vakbonden, de ziekenfondsen – onder druk zetten? En daarmee meer in het algemeen onze waarden van vrijheid, gelijkheid en broederschap?”

“Amsterdam is een soort Disneyland geworden,” stelde hij gisterenavond in de Rabozaal. “Laten jullie dat zomaar gebeuren? Waarom is Amsterdam geen vrijstaat? Jullie moeten dat terugveroveren. Ik geloof erin dat dat kan.”

“We moeten de publieke ruimte terugveroveren. We moeten de focus naar buiten verleggen. We richten nu onze energie, ons geld en onze creativiteit voor negentig procent op de zwarte dozen en voor tien procent op de wereld. Dat zou precies omgekeerd moeten.”

Ben Chikha deed een bevlogen oproep voor kunst dat zich in het hart van de samenleving afspeelt. Theater dat een daadwerkelijke reactie aan het publiek ontlokt. De oprechte reactie van Jan Joris Lamers bewees dat het kan. Zelfs de sector zelf wist ineens niet meer wat echt was en fictie, wat een politiek statement was of een choquerend stijlmiddel. En zo werd het festival in een totale staat van verwarring geopend.
meer informatie en kaartverkoop: http://www.tf.nl
5 tips voor het NTF 2018