Theatermaker Sadettin Kirmiziyüz maakt samen met de Toneelmakerij een jeugdvoorstelling over racisme. De knettergekke wereld achter het raam gaat zaterdag in première in Theater de Krakeling.

Sadettin Kirmiziyüz maakt vanuit zijn stichting Trouble Man theatervoorstellingen over hete hangijzers in de samenleving. Zo maakte hij bijvoorbeeld een aantal intrigerende solo’s – met veelzeggende titels als De vader, de zoon en het heilige feest of De radicalisering van Sadettin K. waarin hij zijn afkomst en identiteit binnen de multiculturele samenleving onderzocht. De knettergekke wereld achter het raam – geregisseerd door Paul Knieriem, gespeeld door Jessie Wilms en Kirmiziyüz – is weliswaar voor de jeugd, maar daarom niet minder geëngageerd.

De voorstelling gaat over racisme en xenofobie, vertelt Kirmiziyüz. “Ik heb lang gedacht dat het wel klaar was met racisme in de samenleving. Ik zat in de jaren negentig op de middelbare school, en toen was het heel simpel: iedereen hoorde erbij. Racisme was iets uit het verleden, dacht ik, dat hadden we afgesloten. Ik had er niet verder naast kunnen zitten.”

Wanneer merkte je het omslagpunt? ‘Dat onverbloemde racisme stak volgens mij weer de kop op sinds die Sinterklaasintocht in Dordrecht met Quincy Gario in 2011. Vervolgens kreeg je de vluchtelingencrisis en de reacties daarop van xenofoob Nederland. En we zijn er allemaal bij geweest hoe dat vervolgens helemaal ontspoord is. Racisme lijkt sindsdien genormaliseerd te worden. Racisten worden steeds vaker weggezet als ‘bezorgde burgers’, of mensen die gebruik maken van de vrijheid om hun mening te uiten.
‘Er zijn mensen die zeggen: ‘waarom zou je eigenlijk geen racist mogen zijn? Laat mensen dat gewoon zijn als ze dat willen.’ Voltaire zou gezegd heben: ‘Ik ben het niet eens met wat je zegt, maar ik zal het recht om het te zeggen tot de dood toe verdedigen.’ Dus oké, als je racist wil zijn, doe het maar – maar laat mij dan ook uit alle macht duidelijk maken dat wat je zegt fout is.

En dat doe je met theater? ‘Als kunstenaar heb je een publieke taak, vind ik. We zijn een publieke sector, ik vind dat je jezelf daarin serieus moet nemen. Noem me pessimistisch, maar ik denk niet dat onze generatie nog mee gaat maken dat het weer best wel goed gaat. Dus daarin ligt voor ons een mooie taak te wachten: wij moeten de volgende generatie opvoeden.
‘Met Trouble Man maak ik voorstellingen over de laatste taboes in het westen – God, ras, oorlog en seks – en een van de laatste taboes is racisme.

Heb je de indruk dat het in het theater genoeg over racisme gaat? ‘Afkomst en identiteit hebben er lange tijd niet zo toe gedaan – maar toen kwam er een golf in het theater met documentaire, persoonlijke voorstellingen. Dat heeft ook met deze generatie theatermakers te maken: toen ik naar de toneelschool in Maastricht ging was dat echt nog een witte school. Inmiddels is dat echt een mengelmoes.
‘Maar het is ook interessant hoe we daar als theaterveld mee omgaan. Het risico, waar we met z’n allen voor moeten waken, is exotisme. Dat je denkt: dat is de moeite waard, want hij is een maker met een bepaalde achtergrond.

De voorstelling is voor acht jaar en ouder. Hoe heb je het met een achtjarige over racisme? ‘Je kan natuurlijk niet tegen iemand van acht jaar zeggen: zwarte piet is racisme. Daar moet je nog een paar jaar mee wachten. Je moet het op een bepaalde manier aankleden. Dus niet een zwarte jongen en een wit meisje, of een Turkse jongen tegenover een Nederlandse. Het wordt abstracter: ik speel een blauwe jongen die opgroeit in een witte wereld, en die ontmoet een rood meisje dat opgroeit in een gele wereld.
‘Nelson Mandela zei het al: niemand wordt geboren met haat in zijn hart, maar je wordt ermee gevoed. En in de meeste gevallen is dat gewoon door je ouders, of je naaste omgeving. De eerste racistische praat die ik hoorde kwam ook van familie. We hebben allemaal die ene oom. Maar dat het in de privésituatie speelt, betekent niet dat het oké is. Je mag je daar tegen uitspreken.
‘Als theatermaker stel je jezelf altijd de vraag: voor wie doe je dit? Maar ik geloof er nog altijd heel heilig in dat er maar één iemand in het publiek hoeft te zitten die nog nooit op een bepaalde manier naar iets gekeken heeft, daardoor geraakt wordt en verandert. Dan is mijn missie geslaagd.


Meer informatie en kaartverkoop: toneelmakerij.nl/nl/voorstellingen/de-knettergekke-wereld-achter-het-raam/