Theater Driving Miss Daisy
Door Stichting (Inter)nationale Producties
Gezien 26 september 2018, Het Nationale Theater (Den Haag)


Wat moeten we tegenwoordig nog met Driving Miss Daisy – een verhaal waarin zich tegen de achtergrond van de rassenstrijd van de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw een stugge vriendschap tussen een koppige, Joodse weduwe en haar Afro-Amerikaanse privéchauffeur ontvouwt?

Toneelschrijver Alfred Uhry won in 1988 de prestigieuze Pulitzer Prijs voor het stuk, dat het jaar daarop werd verfilmd. De voorstelling is nu voor het eerst in Nederland te zien. In een eenvoudig decor – vier stoelen, twee koplampen, één stuur en je hebt een Chevrolet; een scherm erachter en je rijdt door de straten van Atlanta – laat Miss Daisy zich tegen wil en dank door haar zwarte privéchauffeur de stad door rijden.

Het politieke aspect komt in regie van Agaath Witteman bepaald niet op de voorgrond. Sterker nog, het lijkt alsof het haar af en toe een onhandig vehikel in een universele toneeltekst over ouderdom scheen te zijn. Het expliciete racisme, de vele verboden voor zwarte mensen, het sluimerende antisemitisme en de opkomst van Martin Luther King krijgen beduidend minder focus dan de aftakeling van de in eerste instantie al oude vrouw om wie het allemaal draait.

Hoe erg is dat? Het is in eerste instantie een gemiste kans om via dat verhaal niet ook op de politieke situatie van onze tijd en de verharding van de maatschappij te reflecteren. Ergens voelt het wrang om het alom geaccepteerde racisme in die tijd niet meer te problematiseren, maar het voornamelijk als decor te gebruiken om een verhaal over ouderdom en vriendschap op te schilderen. Miss Daisy lijkt niet zo zeer problemen te hebben met het verschil in huidskleur of geloof van haar chauffeur, maar zich te verzetten tegen elke vorm van afhankelijkheid. De weerzin die haar zoon bij haar opwekt wordt in ieder geval veel prominenter uitgespeeld dan haar onderhuidse, soms onbedoelde maar daarom niet ongevaarlijke vooroordelen. Het maakt van Driving Miss Daisy een wat tamme, brave toneelavond – die niet helemaal van deze tijd voelt.

Maar aan de andere kant: Anne Wil Blankers speelt Miss Daisy zo fenomenaal dat je dat ook weer snel vergeet. Haar in eerste instantie vrij hilarische starheid jegens haar chauffeur verglijdt subtiel richting liefdevolle acceptatie – en ten slotte zelfs in een ontroerende afhankelijkheid. Blankers speelt onvermoeibaar in tegen de komedie die deze Driving Miss Daisy verder voornamelijk is, en geeft zo de nuance die een oppervlakkige Iwan Walhain ontbeert; hij speelt haar zoon King als een quasi-zorgzaam moederskindje, een schreeuwerige rol die in de anderhalf uur dat dit stuk duurt zich voor geen greintje ontwikkelt. Edwin Jonker heeft als haar chauffeur Hoke mooie momenten in samenspel met Blankers, maar moet het toch te veel van zijn gebaartjes en grapjes hebben.

Anne Wil Blankers ontroert te midden van de komedie, en speelt op de lach wanneer je dat niet verwacht. Naar het einde toe reduceert ze het krachtige, snibbige personage uit de openingsscène tot zo’n fragiele, breekbare oude vrouw, dat ze bijna onzichtbaar lijkt. Jezelf helemaal weg durven cijferen op het podium, dat doen alleen de grootste toneelspelers.