Het amateurtheatercentrum Tokodrama bestaat dertig jaar en viert dat met de jubileumvoorstelling Het jaar van de kreeft in het toneelbeeld van de gelijknamige voorstelling van Internationaal Theater Amsterdam. Oprichter Bart van Heel adviseert zijn cursisten: “Doe het vooral niet te goed, dan wordt het echt beter.”

Bart van Heel bewerkte de voorstelling, die bij ITA gespeeld wordt door Gijs Scholten van Aschat en Maria Kraakman, tot een amateurtheaterversie voor maar liefst negentien spelers. In zijn versie delen naast de twee personages uit het originele stuk, nog eens vijftien spelers hun eigen ervaringen rondom hun persoonlijke liefdesleven. Van Heel: “Ze vertellen bijvoorbeeld over hun eigen ontmaagding, of over dat ze vreemdgingen. Op die manier reflecteren ze op het verhaal van Hugo Claus, en hoop ik dat het publiek vervolgens ook veel meer mogelijkheden krijgt om zich tot het verhaal te verhouden.”

Vorige week kwam Maria Kraakman zelf nog naar een van de laatste repetities in het Polanentheater kijken en gaf ze de spelers acteertips. Haar adviezen waren heel technisch, vertelt Van Heel. “Ze heeft het vooral gehad over komma’s en punten. Hoe krijg je ritme en dynamiek in die formuleringen van Claus? In het amateurcircuit zie je vaak dat de spelers aan het eind van een zin met hun stem omhooggaan. Daar is ze heel erg mee aan de slag gegaan.”

“Tegen de hoofdrolspeelster, die dezelfde rol speelt als zijzelf in de voorstelling, zei ze: ‘Jij hebt geweldige impulsen. Probeer die wat langer door te zetten.’ Voor mij als regisseur is dat heerlijk, want daar leer ik ook weer van.”

Na dertig jaar geleden de Academie voor Expressie door Woord en Gebaar (een voorloper van de huidige opleiding tot dramadocent) in Utrecht te hebben doorlopen, besloot Van Heel meteen voor zichzelf te beginnen. Hij ging op de Amsterdamse Uitmarkt aan een tafeltje staan en bood twee theatercursussen aan. Eentje ervan kreeg genoeg aanmeldingen en ging door – daarmee ontstond Tokodrama.

Inmiddels heeft hij in dertig jaar meer dan honderd amateurvoorstellingen op zijn conto staan – waaronder een flink aantal ITA-bewerkingen. Vijf jaar geleden is hij voor zijn bijzondere verdiensten voor het amateurtoneel benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Hij houdt van het ambacht van het toneelspelen, vertelt hij. “Bij amateurspelers moet je steeds opnieuw kijken naar wie je voor je hebt en van waaruit je moet beginnen met ‘bouwen’. Maar ik kan uiteindelijk iedereen beter leren acteren.”

“Het is eigenlijk juist heel fijn dat amateurs niet alle technieken kennen en beheersen. Want daar verlies je ook een bepaalde eigenheid mee.” Spelplezier staat bij hem hoog in het vaandel. Doe het vooral niet te goed, dan wordt het leuker en beter, is zijn credo. “Mensen schieten al snel in een soort kramp als ze toneelspelen. Je moet ze het gevoel geven dat ze fouten mogen maken. Je kan alleen een voorstelling maken als je de mist in durft te gaan. Dat geldt net zo goed voor professionele acteurs.” 

In dertig jaar tijd zag hij de kwaliteit van het amateurtoneel in de stad aanzienlijk omhooggaan. “De spelers zijn uiteraard nog steeds amateurs, maar de docenten en regisseurs zijn de laatste jaren steeds vaker afgestudeerd aan bijvoorbeeld een regieopleiding. Dat is een groot verschil met toen ik dertig jaar geleden begon.” Dat heeft zijn weerslag op de kwaliteit van de voorstellingen. Het feit dat mensen nu eenmaal niet snel naar amateurtheatervoorstellingen gaan waarbij ze niet iemand uit de groep kennen, is lang niet altijd meer terecht, meent Van Heel. “Tuurlijk, het blijft een gok, je weet het van tevoren niet, maar dat geldt ook voor als je naar een voorstelling van Internationaal Theater Amsterdam gaat en dertig euro voor een kaartje neertelt.” 

De redenen waarom cursisten zich bij hem inschrijven kunnen heel uiteenlopend zijn. “Zelf ben ik er eigenlijk helemaal niet mee bezig waarom mensen aan mijn cursussen deelnemen. De een wil extraverter worden, de ander wil leren om meer met emoties bezig te zijn. Maar je leert het allemaal. In die zin is toneel gewoon één grote communicatietraining.”


Het jaar van de kreeft van Tokodrama, in het toneelbeeld van Internationaal Theater Amsterdam: zondag 18/11, Rabozaal (ITA)

www.tokodrama.nl