Theater Genoeg nu over jou!
Door Hummelinck Stuurman Theaterbureau
Gezien 9 december 2018, Leidse Schouwburg


Het is waarschijnlijk gemakkelijker te zeggen hoe iemand niet moet rouwen, dan hoe het wel moet. Als een vrouw op leeftijd haar schoonzoon verliest lijkt haar eigen leven ook op te houden te bestaan. Ze zondert zich af, dompelt zich met gesloten luxaflex onder in haar gemis. “Rouwen doe je alleen. In afzondering.”

Haar dochter – die dus haar man verloor – gaat anders om met haar verdriet. Koffiedrinken is ook rouwen, vindt ze, en zo ontmoette zij binnen een jaar in een literair café haar nieuwe vriend. “Wat geweldig!” volgens haar vader. “Wat vreselijk!” vindt haar moeder.

Genoeg nu over jou! is een psychologisch duel tussen moeder en dochter, met als inzet: van wie hield de overledene het meest? Ingeborg Elzevier – die met deze rol haar zestigjarig toneeljubileum viert – speelt de moeder met lekker veel melodrama, doordrenkt in oeverloos zelfmedelijden en vol bitse sneren naar haar omgeving. Haar man (Peter Tuinman) is een sullige, dienstbare niksnut, gevalletje leeg canvas. Niet wonderlijk dat ze zich verloor in de Italiaanse jongeman waar haar dochter (Annick Boer) destijds mee thuiskwam.

Lange tijd is Genoeg nu over jou! een wat al te obligate komedie, waarbij de standpunten van de personages evident zijn en vooral de ongezonde verhouding van de moeder tot haar inmiddels overleden schoonzoon wordt benadrukt. Het personage is net te lang te dominant en egocentrisch, waardoor je je gaat afvragen wat de anderen überhaupt nog bij haar te zoeken hebben.

Moeder en dochter eisen elk een andere versie van de geschiedenis op, vader sukkelt daar brandjes blussend doorheen. De personages gaan weliswaar ver in hun emotionele steekspelletjes – meedogenloos pakt de moeder haar dochter op haar grootste verdriet: haar kinderloosheid – maar het zijn per saldo herhalingen van zetten.

Maar tegen het einde krijgt de voorstelling een mooi reliëf, als blijkt dat bitsheid van de moeder vooral is ingegeven door het gevoel niet gezien te worden. Haar man richtte zich sinds de geboorte van hun dochter op hun kind, en toen die het huis uit ging richtte hij zijn onverdeelde aandacht op de tuin. Het naaktportret dat de moeder door haar schoonzoon liet maken, blijkt vooral een hele pijnlijke schreeuw om aandacht. Zo krijgt Elzeviers uiterst onsympathieke personage uiteindelijk toch een ontroerende zweem van treurigheid mee.

Op de première gisteren kwam de dialoog van Magne van den Berg er soms nog wat te houterig uit, waardoor de voorstelling vlakker bleef dan ze zou kunnen zijn. De vrij statische regie van Hanneke Braam in het strak realistische decor – met (altijd gevaarlijk voor de dynamiek) een grote, comfortabele bank prominent in het midden – hielp ook niet mee.

Op het eind blijkt niet alleen de moeder een zooncomplex te hebben, maar de dochter ook een behoorlijk vadercomplex. In het precaire balanceren tussen komedie en tragedie helt Genoeg nu over jou! net iets te vaak en te ver naar die eerste, maar uiteindelijk vinden de acteurs alsnog het evenwicht.


Foto: Ben van Duin

(KADER)
Actrice Ingeborg Elzevier (1936) zit 60 jaar in het vak. Ze trapte haar carrière af in 1958 met het ontvangen van de Top Naeff Prijs bij haar afstuderen aan de Amsterdamse Toneelschool. Sindsdien verscheen ze vrijwel onafgebroken in het theater en op televisie, in zeer uiteenlopende rollen. Ze speelde onder andere bij Toneelgroep Centrum, Toneelgroep Amsterdam en veel in de vrije sector. In 2012 ontving ze de Blijvend Applaus Prijs voor haar ‘toegewijde, integere en zuivere toneelspel’.