Toneel People, Places & Things
Door Toneelgroep Oostpool
Gezien 11 januari 2019, Huis Oostpool (Arnhem)


Bij aanvang zien we hoe Emma – of wat haar echte naam ook mag zijn – zich ijlend door flarden van Tsjechov heen worstelt. Ze is een succesvol vlakkevloeractrice, maar ook een pathologisch leugenaar, en bovendien ernstig alcohol- en drugsverslaafd. Na een mental breakdown moet ze verplicht een intern afkickprogramma volgen om weer aan het werk te mogen.

Dat gaat aanvankelijk niet van harte. Ze liegt en verleidt, weigert stug deel te nemen aan het programma, en ridiculiseert haar verslaving behoorlijk. “Het gaat goed eigenlijk, in het geheel,” zegt ze bij haar intake. Om eraan toe te voegen: “Ik had wat gedoe op mijn werk erdoor en een paar black-outs, en ik denk dat ik geprobeerd heb zelfmoord te plegen.”

Eerder dit seizoen bracht Theater Utrecht de voorstelling Thuislozen, een mozaïek rondom dakloze mensen, die in een situatie zijn beland waarin ze niet meer kunnen meedraaien met de maatschappij, maar tegelijkertijd aan diezelfde maatschappij niet kunnen ontkomen. Regisseur Marcus Azzini behandelt nu met People, Places & Things nagenoeg dezelfde thematiek: de constante druk die onze op succes en resultaten gerichte samenleving veroorzaakt, kan mensen makkelijk fataal worden. Het ravijn ligt op de loer en de afgrond is diep. Maar een stap van rand vandaan lijkt al snel een nietszeggend leven te betekenen. Emma’s verslavingsdrang lijkt bovendien door hetzelfde vluchtgedrag te zijn ingegeven als haar werk als actrice: de angst voor een afgestompt en betekenisloos bestaan.

(tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Foto: Sanne Peper

De voorstelling volgt de dramaturgie van een afkickprogramma: detoxing, groepssessies, terugval, overgave. Emma is een intense, technisch gecompliceerde rol, waanzinnig knap gespeeld door Hannah Hoekstra, die alle registers van wanhoop en manipulatie opentrekt. Ze geeft Emma een spannende ambivalentie mee, waardoor je als toeschouwer met haar meeleeft en haar tegelijkertijd verafschuwt.

De andere personages blijven meer aan de oppervlakte, precies zoals Emma ze ervaart – de voorstelling wordt verteld vanuit het onbetrouwbare perspectief van het hoofdpersonage, waarin tijden, locaties en waarheden makkelijk met elkaar aan de haal gaan.

Niettemin weet dit stuk de vooroordelen rondom verslaving en ontwenning nergens echt te ontstijgen. Inhoudelijk is de voorstelling lange tijd even statisch als de weg die Emma moet afleggen om van haar verslaving af te komen. Een lange zit, kortom. Met een intens licht- en geluidsdecor wordt haar rehab weliswaar heel invoelbaar, maar het biedt geen verrassend perspectief.

Meest indrukwekkend is de slotscène, waarin Emma na haar opname haar ouders weer onder ogen komt – een confrontatie die ze eerder in de groepssessie heeft geoefend – maar geen liefdevolle steun krijgt (zoals in het rollenspel), maar een kil ontvangst van twee mensen die na jarenlange teleurstellingen volledig van hun dochter vervreemd zijn en haar vol wantrouwen aanhoren.

Zo eindigt toneelschrijver Duncan Macmillan na ruim twee uur ellende niet in het happy-end, maar in het ontnuchterende besef dat de wereld haar niet simpelweg vergeeft omdat zij haar best doet, dat het verleden niet uitgewist kan worden en het echte werk nog moet beginnen.

En dat daarin niet alleen een verantwoordelijkheid bij Emma ligt, maar zeker ook bij haar omgeving en de maatschappij, geeft People, Places & Things de meeste betekenis.