Theater De Waarheid
Door MORE Theater Producties
Gezien 6 februari, DeLaMar Theater (Amsterdam)


Florian Zeller wordt gezien als een van de spannendste toneelschrijvers van dit moment. Zijn meest geprezen stuk, Le Père (2012), ging twee jaar geleden in Nederland in première; een wrange, ontroerende schets van een oude man die, samen met zijn omgeving, kampt met zijn Alzheimer. Een prachtige, intense krachttoer van Hans Croiset, die er een Louis d’Or voor kreeg.

Wat een tegenvaller is vervolges De Waarheid (2011) – het stuk dat deze week, weer in regie van Gijs de Lange, in première ging. Zellers ‘lofzang op de leugen’ is in feite een grote gimmick: waarin de bedriegers de bedrogenen blijken en vervolgens toch weer bedriegers zijn. Alsof een heel seizoen GTST in anderhalf uur theater is gepropt.

Centraal staan Michel (Huub Stapel) en Alice (Johanna ter Steege), die na een zoveelste escapade in een anoniem hotelbed concluderen dat ze elkaar ondertussen weleens wat vaker willen zien dan ‘steeds tussen twee afspraken door’ en zich zo in een onhandig web van leugens forceren. Zellers tekst is aanvankelijk geestig opgebouwd: door zijn informatie slim te doseren kom je er pas gaandeweg achter dat we niet alleen naar een affaire kijken, maar dat Alice bovendien de vrouw is van Michels beste vriend Paul (Ruurt De Maesschalck). Zo kantelt de betekenis van de dialoog voortdurend.

Maar al snel tekent zich het spel uit dat Zeller de volle anderhalf uur voor zijn publiek in petto heeft: waarheden worden geponeerd en vervolgens ontkracht of in twijfel getrokken. De Waarheid is een aaneenschakeling van vrij expliciete een-tweetjes die datzelfde mechanisme herhalen. Zowel qua thematiek als diepgang ontstijgt de voorstelling nergens de doorsnee-Bouquetreeks.

Het is een spelletje dat snel gaat vervelen. Als je voorbij de gimmick kijkt, blijft er per saldo een flinterdun plotje over, dat uitsluitend uitgekauwde inzichten over leugens en waarheid sorteert. Soms is het beter om te liegen dan iemand te pijnigen met de waarheid, dat zijn de huis-tuin-en-keukenmoraaltjes waar Zeller zich in deze voorstelling voortdurend van bedient. Maar als het de personages al volledig koud laat wat leugen is en wat waarheid, wat verwacht je dan van de toeschouwers?

(tekst gaat verder onder de afbeelding)

Foto: Annemieke van der Togt

Hoofdpersoon Michel ontpopt zich gaandeweg niet alleen tot een belabberd leugenaar, maar vooral tot een uiterst onsympathiek personage. Waarom zijn vrouw Laurence (Nanette Edens) bij hem wil blijven is een raadsel. Mogelijk interessante psychologiën die aan hun opmerkelijke keuzes ten grondslag liggen – Waarom kiest Laurence ervoor te leven met iemand waarvan ze weet dat hij tegen haar liegt? Wat drijft Michel ertoe zich zo diep in de leugens te werken? – laat Zeller steevast achterwege. Liefde en lust lijken hem afdoende verklaringen, maar ook dat wordt in deze enscenering niet echt invoelbaar gemaakt.

Bij gebrek aan meerlagige personages schiet de voorstelling al gauw door in platte komedie. Eigenlijk weet alleen De Maesschalck nog een meerduidige ambiguïteit aan zijn rol mee te geven: met mooi naturel spel speelt hij een uiterst geraffineerd spel – in de enige spannende scène van het stuk, namelijk wanneer zijn jeugdvriend Michel hem zijn affaire opbiecht en er dus eindelijk, heel even, echt iets wezenlijks op het spel staat.