Theater Turks Fruit
Door Hummelinck Stuurman Theaterbureau
Gezien 24 februari 2019, DeLaMar Theater (Amsterdam)


Precies vijftig jaar na de publicatie van Jan Wolkers’ Turks fruit brengt Hummelinck Stuurman Theaterbureau nu een prachtige theaterbewerking: geworteld in de jaren zestig, maar resonerend met het nu.

Toneelschrijver Sophie Kassies koos voor een slim mechanisme voor haar toneelbewerking: ze laat Erik en Olga hun verhaal aan elkaar (en het publiek) vertellen. Op die manier kunnen de personages ook commentaar geven op het verhaal. Erik is bovendien niet zo zeer boos op Olga (zoals in Wolkers’ roman), hij probeert haar te begrijpen. Dat is een behoorlijke verschuiving van perspectief.

Olga maakt Erik ondertussen vrolijk belachelijk als hij zich weer eens tegoed doet aan de zoveelste beschrijving van zijn vleselijke verlangens. Met vuilspuiterij over vrouwen komt Erik nu niet meer klakkeloos weg. Olga zet hem regelmatig op zijn nummer; Kassies heeft haar veel meer diepgang gegeven, wat een veel gelijkwaardigere (en dus spannendere) verhouding tussen haar en Erik oplevert.

Die kwaliteiten worden versterkt door regisseur Hanneke Braam, die koos voor een open speelstijl, met volop subtiele en minder subtiele terzijdes richting publiek.

Er wordt over de linie sterk gespeeld. Debbie Korper weet de aanvankelijk ondankbare rol van Olga’s moeder niet uitsluitend als secreet te vertolken (alhoewel ze bij vlagen heerlijk walgelijk is) en Bart Klever is een aandoenlijke tegenpool als vertroetelende Pappie.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Foto: Annemieke van der Togt

Maar uiteindelijk zijn het Ali Zijlstra en Chris Peters die deze voorstelling optillen. Beiden hebben technisch ingewikkelde rollen, met veel schakels en soms discutabele motieven. Ze verleiden niet alleen elkaar, maar ook het publiek, en dat doen ze twee uur lang met volle overgave. Zelfs in de emotionele, ingetogen scène waarin Erik na jaren de inmiddels doodzieke Olga opzoekt, verrassen ze met onverwachte spelingangen.

Oh ja, en de seks? Die is er uiteraard volop, maar steevast in de zintuigelijke beschrijving of in de suggestie van het moment (bijvoorbeeld het rondvliegend vruchtvlees van een kapot geknepen sinaasappel). Peters houdt op een gegeven moment zelfs plagerig een deken voor Zijlstra, zodat het publiek niets ziet als ze zich omkleedt. Dat soort fijne grapjes typeren deze enscenering.

Neemt overigens niet weg dat de regie van Braam ook heel fysiek en rauw is: verstrengelingen zijn er op haast alle mogelijke manieren en de personages smijten zichzelf menigmaal op een werkbank, matras, wc-pot of elkaar – maar het is allemaal choreografie, verleidingsdans, balts.

De voorstelling heeft aanvankelijk een zeer hoge grapdichtheid, maar gaandeweg sluipt er een prachtige, verbeten treurigheid in het verhaal. Turks fruit is een even sprankelende als ontroerende toneelavond, over ultieme overgave – in liefde, kunst, leven en dood.