Theater Stadsastronaut
Door Marjolijn van Heemstra, Theater Rotterdam
Gezien 6 maart 2019, Het Nationale Theater (Den Haag)


Op een doorwaakte nacht die theatermaker Marjolijn van Heemstra in het blauwe licht van haar MacBook probeert door te komen, stuit ze op filmpjes waarin astronauten vertellen over het ‘overzichtseffect’: juist door de afstand tot de aarde, voelen ze nabijheid.

Daardoor geïnspireerd, gaat Van Heemstra zelf op zoek naar nieuwe perspectieven. Stadsastronaut is een poëtisch-filosofisch reisverslag waarin ze op slimme wijze haar eigen leven verknoopt met grote maatschappelijke bewegingen.

Die zoektocht voert haar langs ruimtevaartspecialisten, die haar uitleggen dat vriendelijkheid de belangrijkste eigenschap voor een astronaut is (je zit tenslotte maandenlang op elkaars lip), maar ook naar de grond die ze zelf in beslag neemt. De aardlagen waarop ze woont, de onderbuurman met wie ze weliswaar de voortuin deelt, maar tot wie ze een enorme afstand voelt.

De gentrificatiekloof tussen deze ras-Amsterdammer en zij als jonge import-hipster (op veganistische gympen) tekent zich als een gapend gat tussen hen af. Haar symbolische toenaderingspoging (samen een boom planten) schiet geen wortel, maar als ze uiteindelijk een open en kwetsbaar gesprek met hem aangaat, verschuift het perspectief wel degelijk.

Op de speelvloer hangt een groot doek, waarop voortdurend foto’s en video’s worden geprojecteerd die haar verhaal illustreren. Zelf verdwijnt ze lange tijd achter dat scherm, of zit ontspannen tussen het publiek.

Helaas typeert die theatercollege-achtige vorm ook precies wat de voorstelling in de weg zit. Waar Van Heemstra in eerder werk juist hart en hoofd verbindt, slaat de verstandelijke benadering haar relaas ditmaal gaandeweg murw. Ook als ze het scherm uiteindelijk wegschuift en er een modeltreinrails met locomotief tevoorschijn komt (een mooi spel met perspectief, dat wel) blijf je die afstand voelen.

Ondertussen tuft het locomotiefje onvermoeibaar in de duisternis. Als je het grote plaatje ziet, zoals wij, zie je dat er geen begin- of eindstation is. Van Heemstra heeft geen uitkomsten, maar toont een meanderende route.