Theater The Way She Dies
Door STAN en Teatro Nacional D. Maria II
Gezien 19 februari 2019, 30CC, Leuven (België)


“Ik zal je vertellen wat ik niet voel als ik bij je ben.” De openingsdialoog tussen Jolente De Keersmaeker en Frank Vercruyssen is treffend: in plaats van te benoemen wat ze allemaal wel voelt, confronteert ze hem met een eindeloze reeks van dingen die ze niet meer voelt bij hem. Geen liefdesverklaring dus, maar een liefdeloosheidverklaring, die hij gelaten aanhoort en nuchter incasseert: “Voel je je beter? Des te beter.”

Dat ze overspel pleegt weet hij, maar erover praten wil hij pertinent niet: in plaats daarvan stort hij zich op een uitgave van Anna Karenina – het enige dat zijn moeder hem na haar dood heeft nagelaten, en probeert de door haar onderstreepte passages te doorgronden.

The Way She Dies is een radicale theaterhertaling van Tolstojs klassieke overspelroman, en tegelijkertijd een onderzoek naar de implicaties van het boek op de lezer.

Centraal staat niet zo zeer de plot van Anna Karenina, maar het boek zelf. Alle personages hebben een bepaalde connectie ermee, en spiegelen gaandeweg hun leven en relaties aan dat van Tolstojs personages. Zo resoneert het boek op intelligente wijze met de verhaallijnen die auteur Tiago Rodrigues opvoert. De voorstelling, een samenwerking tussen het Vlaamse toneelcollectief STAN en Rodrigues (artistiek leider van het Portugese Teatro Nacional D. Maria II), ging twee jaar geleden in première in Lissabon en staat, na een uitgebreide internationale tour, woensdag voor het eerst (en eenmalig!) in Nederland.

Een tweede koppel: hij (Pedro Gil) schildert om de twee jaar het hele huis, zij (Isabel Abreu) voelt zich verstikt in die smetteloze burgerlijkheid en probeert die te ontvluchten. Gil: “Je minacht mij omdat ik normaal wil zijn, maar het zou me gelukkig maken.” Ze bevinden zich in een andere tijd en ruimte dan het eerste koppel, decennia eerder en zuidelijker. Zij leest Anna Karenina, waarschijnlijk is zij het die bepaalde passages onderstreept.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Foto: Filipe Ferreira

The Way She Dies is een originele en intelligente lezing van Anna Karenina. Met sobere trefzekerheid spelen de vier spelers de relatief gecompliceerde verhoudingen tot elkaar volledig uit. Het boek zelf komt daarbij voortdurend terug als een soort leidmotief, en biedt hen letterlijk nieuwe inzichten op zichzelf en hun relaties. Allengs lopen de verhaallijnen uit het boek en die van het stuk steeds meer door elkaar heen, versmelten ze met de personages waarover ze lezen.

Zo gaat de voorstelling ook expliciet over het effect van literatuur en taal in het dagelijks leven. Er wordt zowel Nederlands, Frans als Portugees gesproken en dat levert per definitie verwarring op, of je die andere taal nu wel of niet machtig bent – want in de vertaling van een zin, zit altijd een interpretatie.

Dat wordt kraakhelder is de slotscène – een sobere stemmenpartituur die bestaat uit drie vertalingen van Anna’s beruchte zelfmoordscène, en zodoende zowel in vorm als inhoud meerdere interpretaties aanvliegt.

In hun hang naar liefde vinden de personages uiteindelijk louter eenzaamheid. Vercruyssen: “Het is niet nodig naar het schip terug te keren, zwemmen is genoeg.” De kunst is te aanvaarden een drenkeling te zijn.