Theater Opgediept
Door De Theatertroep
Gezien 15 maart 2019, Theater Ins Blau (Leiden)


Opgediept is een nieuwe toneeltekst van Judith Herzberg, aanvankelijk aangekondigd als ‘prequel’ van haar befaamde Leedvermaak–trilogie. Het stuk speelt zich af in een Amsterdamse woning, halverwege de Tweede Wereldoorlog. Erna en Jakob, een jong echtpaar, hebben hun dochtertje reeds afgestaan aan een onderduikgezin, en staan nu zelf op het punt hun huis te verlaten. Ze pakken hun spullen in en vragen zich af wat ze meenemen en wat ze achterlaten – letterlijk en figuurlijk.

Opgediept is qua taal een typische Herzberg: in korte, ritmisch geformuleerde zinnetjes voeren de personages een schijnbaar alledaagse conversatie, waarin uit onverwacht rake observaties diepe pijn spreekt. Ze vragen zich af welk signaal je afgeeft als je een pan ergens mee naartoe neemt (dat doe je niet als je gaat logeren), of beseffen hoeveel herinneringen een kast vol kledingstukken met zich meedraagt (“Wat jassen teweeg kunnen brengen!”).

De Theatertroep speelt de eenakter ingetogen, in grote soberheid. Kyrian Esser staat achter de piano en leest de regieaanwijzingen, Patrick Duijtshoff speelt Jakob, Rosa Asbreuk en Elisabeth ten Have spelen samen Erna. Die is daardoor dan weer twijfelachtig, dan standvastig. Daarin zit een interessante dubbelheid: soms laten ze elkaar de ruimte, dan weer lijken ze er snel met elkaars tekst vandoor te willen gaan. Twijfel is iets grilligs, iets onberekenbaars.

Hoewel vernoemd naar Herzbergs tekst, wordt het grootste gedeelte van deze toneelavond in beslag genomen door Mephisto: ‘een hertaling van een bewerking van een bewerking van Klaus Manns roman’ – over het Duitse vaudevillecollectief De Pepermolen in het interbellum – waarin de fascistische acteur Hendrik Höfgen zijn ziel verkoopt aan de nazi’s.

Het blijkt een sterke zet. Onvermoeibaar, met bakken hilariteit en verwarring, struikelend over elkaars zinnen, schetst de zevenkoppige troupe de koortsachtige tijdgeest die aan Opgediept voorafging; de opkomst van het nationaalsocialisme, dat maakte dat iedereen partij moest kiezen.

Het genadeloze contrast met Opgediept maakt deze avond des te indringender.