Theater Sociaal kapitaal
Door mugmetdevuurvliegen (bij mugmetdegoudentand)
Gezien 1 april 2019, Het Nationale Theater (Den Haag)


Hoe meer je erin stopt, hoe meer je eruit kan halen – dat is Nederland anno nu. Maar wie geen dubbeltje heeft, kan daar natuurlijk ook geen kwartje van maken.

Sociaal kapitaal – geregisseerd door Marlies Heuer – is een satirisch portret van een armoedegezin en hun hulpverleners, die allemaal hopeloos verstrikt zitten in de bureaucratische maalstroom. Op de speelvloer ligt een gigantische stapel post – die volgens een vast patroon van de deurmat, ongeopend richting prullenbak gaat. Hulpverleners praten in afkortingen als TBH, UWV, WIA, WGA, IVA, BKR en CAK, zelf hebben ze ook geen idee meer waar al die letters eigenlijk voor staan.

Eva Marie de Waal en Sieger Sloot schreven en spelen deze voorstelling bij mugmetdevuurvliegen, het ontwikkelingstraject van mugmetdegoudentand. Maar wat een interessant afpellen van de actuele meritocratie in dit land had kunnen worden, blijft helaas steken in een eenzijdige, parodiërende benadering. De personages worden consequent zo karikaturaal vertolkt, dat hun beslommeringen  geloofwaardigheid noch belang krijgen.

Bovendien is er van een daadwerkelijke spanningsboog geen sprake. Kabbelend voltrekt zich de ene teleurstelling na de andere tegenslag, zonder dat het daadwerkelijk effect heeft op de situatie. Pas heel laat lijkt er iets op het spel te staan, als er wordt gedreigd met uithuisplaatsing van een van hun kinderen. Helaas vervlakt deze dreiging de personages eerder dan dat het ze verdiept. Het einde is bovendien volledig over de top.

Tussendoor zitten korte momenten waarin de spelers op het stuk zelf reflecteren, en een aantal natuurdocumentaire-achtige monologen die de mensheid in een grote perspectief moeten plaatsen. Dit zorgt voor een distantie die de verder vooral hapklare voorstelling aanvankelijk op een prettige manier uit evenwicht haalt. Helaas wordt dit niet op een spannende manier doorgevoerd.

Sociaal kapitaal blijft daardoor een schetsmatige voorstelling, die ondanks de satirische inzet nergens echt kritisch wil worden.