Theater A Seat at the Table
Door Saman Amini, Black Sheep Can Fly, Likeminds, Het Nationale Theater
Gezien 5 april 2019, Bijlmer Parktheater (Amsterdam)


Directe aanleiding voor deze voorstelling was een televisie-interview met Humberto Tan en Jack Spijkerman, waarin die laatste zegt: “Je bent niet alleen donker, maar ook nog dom.” Het publiek ligt dubbel, Tan herstelt zich, de uitzending gaat door.

Het fragment staat niet op zichzelf. In korte, door elkaar gesneden scènes tonen Saman Amini, Leandro Ceder, Anton de Bies en Ward Kerremans – die laatste als enige witte speler – hoe ze hun hele leven al met racisme, vooroordelen en uitsluiting geconfronteerd worden. Dat doen ze met de nodige (wrange) humor, maar zonder te ridiculiseren: sommige dingen zijn pijnlijk, en woede mag bestaan.

Vooral de terloopsheid van deze momenten is confronterend. De spelers tonen hoe een goedbedoeld grapje, een weigering iemands naam goed uit te spreken of een denigrerende aai over de bol, hen voortdurend herinnert aan het feit dat ze anders zijn – en wat dat op termijn met iemand kan doen.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Foto: Bas de Brouwer

Ze zoeken ook naar antwoorden. Wat had Tan moeten doen? Spijkerman op zijn bek slaan? Hem openlijk tot excuses dwingen? Beide alternatieven leveren hen vrijdag in het Bijlmer Parktheater een open doekje en een hoop gejuich op. Ik kan me voorstellen dat A Seat at the Table voor een overwegend wit publiek – waar ze volgens Kerremans doorgaans voor spelen – nog pijnlijker zal zijn.

Op de speelvloer ligt een enorme uitvergroting van een kindertekening van een huis, dat door Ceder langzaam en zorgvuldig wordt opgebouwd – maar fragiel blijft. Geef een kind potlood en papier en het tekent een huis. Het toont de verraderlijke eenvoud van hun verlangen: een thuis, een plek aan de tafel.

De spelers maken theater op zijn krachtigst en kwetsbaarst: als gedeelde ruimte om hun eigen en elkaars pijn te onderzoeken, woede te kanaliseren, angsten uit te spreken en voorstellen te doen. Het publiek wordt opgehitst en weer snoeihard op haar plek gezet. Het levert uiterst urgent en belangrijk theater op.