Met de theatervoorstelling Clybourne Park brengt Well Made Productions een messcherpe satire over ras en vastgoed. ‘Dit stuk is voor niemand makkelijk, het schuurt voor iedereen.’

Met Well Made Productions richten Samora Bergtop en Ellen Tjon A Meeuw zich expliciet op het vertellen van verhalen vanuit een bicultureel perspectief. Donderdag is de première van hun derde voorstelling Clybourne Park. Na A Raisin in the Sun (2016) en Beneatha’s Place (2018) is dit het slotdeel van de Raisin Cyclus, een theaterdrieluik rondom een zwart gezin in Chicago.

Voorstellingen van Well Made Productions moeten een brug slaan, vertellen Bergtop en Tjon A Meeuw in de foyer van het Bijlmer Parktheater, waar de voorstelling voor de première al een paar keer speelde. Bergtop: “We willen het gesprek in het publieke debat waarbij je voelt dat er iets schuurt, opentrekken.”

Samen met Tjon A Meeuw richtte ze in 2015 het gezelschap Well Made Productions op. “Ik vind al die Shakespeares heel belangrijk, maar ik kon me er zelf niet altijd even goed in herkennen. Natuurlijk wel in de universele thema’s, maar voor mij gaat theater ook over de maatschappij in het hier en nu. Het schuurt nu op een andere manier dan waar bijvoorbeeld een Tsjechov over schreef.”

“Ellen en ik hebben bovendien allebei een biculturele achtergrond, en daar ligt ook een belangrijk verhaal dat we willen vertellen. Migratie is inherent aan hoe wij als mensen ons leven vormgeven, dus we wilden op zoek gaan naar stukken die dat in zich meedragen.”

Tjon A Meeuw: “Natuurlijk heb je de afgelopen jaren meer vergelijkbare verhalen in het theater, maar de balans kan nog beter. En het mag naar de grotere podia, zodat je ook daadwerkelijk een divers publiek kan aanspreken. We willen niet alleen maar de mensen aanspreken die ook een biculturele achtergrond hebben.”

Clybourne Park gaat over ras en vastgoed. De voorstelling is gesitueerd in een (fictieve) wijk in Chicago, maar sluit volgens Bergtop bijna nauwsluitend aan op onze Nederlandse context. “Het gaat over wijken die veranderen en opgekocht worden, over de complexiteit van gentrificatie, dat door alle lagen van de bevolking heen loopt.”

“Kijk bijvoorbeeld naar hoe we nu omgaan met Amsterdam. In de jaren zeventig is hier een paar jaar vanuit de gemeente een woonbeleid gevoerd waarin Surinamers en Antillianen absoluut niet in bepaalde wijken mochten wonen. Zo’n beleid resulteert, ook nu nog, in grote tegenstellingen. Je krijgt kansarme en economisch heel sterke wijken. En nu gaat er ineens heel veel geld naar die wijken waar lange tijd nauwelijks in is geïnvesteerd. Je kan die wijken indelen in groepen van kleur, maar meer nog gaat het over sociale klasse.”

“En ondertussen hebben we een soort spookstad gecreëerd in het centrum. Wie woont daar nu nog echt?” Ook in de omgeving van het theater rukt de gentrificatie zichtbaar op. Tjon A Meeuw: “De Bijlmerflats worden afgebroken en moeten plaatsmaken voor laagbouw en koopwoningen, bedrijven en kantoren.”

Bergtop: “Clybourne Park vertelt eigenlijk dit verhaal, via de mens die in zo’n wijk woont.” Bruce Norris schreef het stuk in 2010 als reactie op het toneelstuk A Raisin in the Sun van Lorraine Hansberry uit 1959. Daarin wil een zwart gezin een huis kopen in een nieuwe buurt, waarop een witte man vanuit de desbetreffende wijk een tegenbod doet, alleen maar om het gezin daar te weren. Clybourne Park vertelt het verhaal van die man; Norris wilde het perspectief van de witte man dieper uitzoeken.

Klinkt op het eerste oog wel een beetje discutabel: een witte auteur die de behoefte voelt om vanuit het witte perspectief te reageren op een toneelstuk van een zwarte schrijfster. Bergtop: “Ik vind het juist interessant om die witheid te ontmaskeren. We leven in een tijd van moderne kleurenblindheid. Toen we hier A Raisin in the Sun speelden, reageerden mensen soms met ‘Ja, maar dat waren de jaren vijftig’ of `Dat was in Amerika, lekker ver weg’.”

Tjon A Meeuw: “Iedereen is tegen racisme en zegt tegen elkaar: dit nooit meer. Maar tegelijkertijd is er een mechanisme dat al heel lang bestaat en dat Norris hier vakkundig blootlegt. Ik ben heel benieuwd naar de reacties van het publiek: wie gaat er lachen, en wanneer, en om wie?” Bergtop: “Het is voor niemand makkelijk, dit stuk. Het schuurt voor iedereen.”


Clybourne Park van Well Made Productions, 7-9/5 ITA, 24/5 Toneelschuur Haarlem