Theater Clybourne Park
Door Well Made Productions
Gezien 9 mei 2019, Internationaal Theater Amsterdam


In het toneelstuk A Raisin in the Sun – dat Well Made Productions drie jaar geleden opvoerde – zit een wit personage dat een bod doet op een huis in zijn eigen wijk, alleen maar om een zwart gezin daar te weren. Clybourne Park is een reactie daarop, het vertelt het verhaal van die man, vanuit zijn witte perspectief.

Die man, nu wederom gespeeld door Yorick Zwart, heet Karl Lindner – en is een typisch voorbeeld van een schaamteloze racist die zichzelf tegelijkertijd heel ruimdenkend vindt. Hij is in deze voorstelling werkelijk tenenkrommend.

Het deel voor de pauze speelt zich af in 1959. Een wit gezin verhuist uit een witte wijk, maar verkoopt hun huis aan een zwart gezin. Bang dat hun huizen in waarde dalen, mengt de gemeenschap zich met de verkoop. Na de pauze zijn we in dezelfde wijk, maar dan vijftig jaar later. Een wit gezin heeft het huis gekocht, tot onvrede van de zwarte buren, die bang zijn dat hun buurt onbetaalbaar wordt. De twee delen zitten volop referenties naar elkaar.

Toneelschrijver Bruce Norris schreef een vrij obligate satire over gentrificatie en racisme, waarin de echo tussen de twee verschillende tijden veelzeggend is. Maar problematisch is de uitwerking van zijn personages. Met name in het eerste deel is dat storend: de witte personages zijn stuk voor stuk zo onsympathiek, dat het volstrekt onmogelijk is je ook maar enigszins tot ze te verhouden.

Tegelijkertijd blijven de twee zwarte personages – de huishoudster en haar man, in principe met een mooie combinatie van verbetenheid en gelatenheid gespeeld door Joy Wielkens en Sergio IJssel – ontzettend oppervlakkig. Norris geeft ze geen enkele geschiedenis of ontwikkeling. Ik begrijp dat die keuze veelzeggend is voor hoe er door de witte gemeenschap naar hen werd gekeken, maar Norris voert het wel erg ver door.

In het tweede bedrijf krijgen de personages weliswaar wat meer reliëf, maar is er eigenlijk nauwelijks sprake van dramatische handeling: Clybourne Park wordt dan nog meer een praatstuk. In de expliciete en behoorlijk statische regie van Teunkie van der Sluijs slaat elke diepgang meteen plat.

Bovendien zitten er wat verwarrende keuzes in zijn regie. In het eerste deel worden er op sommige momenten close-ups van Wielkens en IJssel geprojecteerd – waarschijnlijk om de emotie dichtbij te halen. Maar omdat de spelers zelf voor het scherm staan is het eigenlijk vooral afleidend. Ook heel verwarrend: in het tweede deel komen er op een lichtkrant steeds quotes uit Nederlandse nieuwsmedia voorbij, terwijl de plaats van handeling toch expliciet Amerika is.

Met Clybourne Park brengt Well Made Productions relevante en zeer actuele thematieken op de planken, en dat is toe te juichen. Je gunt de fijne groep acteurs dat ze wat meer te spelen krijgen. Nu blijven ze iets te veel spreekbuizen van ideeën of karikaturale schetsen.


RAISIN CYCLUS: Clybourne Park (2010) is het tweede deel van de Raisin Cyclus: een drieluik rondom een zwart gezin in een fictieve wijk in Chicago. Het eerste deel, A Raisin in the Sun werd in 1959 geschreven door Lorraine Hansberry. Het slotdeel, Benethea’s Place van Kwame Kwei-Armah, volgde in 2013.