Het Utrechtse SPRING festival, dat donderdag begonnen is, toont radicale en grensoverschrijdende voorstellingen op het snijvlak van theater, dans en performance. Vaak in de openbare ruimte, vaak vanuit een niet-westers perspectief.

Zoals in de straatvoorstelling Transfrontalier, van de uit Kameroen afkomstige Zora Snake. Midden op een druk plein in de binnenstad – tussen bakfietsmoeders en vrijmibo’s – wikkelt hij een rol prikkeldraad om zijn eigen lichaam. Je ziet hoe het scherpe ijzer prikt in zijn blote benen en zijn romp. Veel mensen kijken, nog meer mensen kijken weg. Hij schreeuwt het uit, ongepast hard, en dan gaat hij lopen. Hij sleept een matras en een koffer achter zich aan. Het beeld van deze man, die met elke stap het prikkeldraad dieper in zijn lichaam voelt binnendringen, en het contrast met de gemoedelijke openbare ruimte van de vrijdagmiddagbinnenstad, is zowel provocatief als confronterend.

Spannend is hierbij de rol van de toeschouwer. Het publiek dat voor deze performance gekomen is, loopt als in een religieuze optocht achter Snake aan. We dragen borden met daarop ‘Free For All’, en zijn daarmee expliciet onderdeel van de performance. Misschien nog veelzeggender is de rol van de toevallige toeschouwer, die het tafereel gadeslaat, de ene keer geïnteresseerd, maar meestal snel het hoofd afdraait. Geen zin in politieke statements op de vrijdagmiddag, zo vlak voor het weekend. Hoe makkelijk is het om je af te keren en je gedachten te verzetten – en hoeveel zegt dat over de luxepositie waarin je je bevindt?

(Tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Foto ‘Transfrontalier’: Gustave Akakpo

Dan komt Snake aan bij een vierkant aan hekken: een ogenschijnlijk ondoordringbaar fort, waar hij tegenop springt en uiteindelijk middenin belandt. Een harde soundscape versnijdt Rage Against the Machine met asielgerelateerde uitspraken van Nederlandse politici – ondertussen gooit Snake zichzelf met volle overgave tegen de hekken. Het publiek staat er nu omheen. Van medestanders werden we omstanders. Dat is een veelzeggende verschuiving: onze sympathie betuigen door in een optocht mee te lopen willen we nog wel doen, maar als het erop aankomt staan wij er ook maar naar te kijken. Snake poneert het niet als een eendimensionale aanklacht het onverschillige westen, maar dwingt ons, door ons verschillende perspectieven op te dringen, na te denken over onze daadwerkelijke rol binnen de vluchtelingencrisis en hoe die zich eigenlijk verhoudt tot onze standpunten.

SPRING opende donderdag in de grote zaal van de stadsschouwburg met de voorstelling Attractor. Een boeiende dansperformance waarin twee Australische dansgezelschappen, Lucy Guerin Inc en Dancenorth, een krachtig ritueel verbeelden op pulserende Javaanse live-muziek met zelfgebouwde snaarinstrumenten. Het is een spannende afwisseling van groepschoreografieën en solo’s, waarbij de groep steeds weer uitkomt op de cirkel – als ultiem symbool van verbondenheid. Dat symbool wordt doorgevoerd als niet alleen de grens tussen dansers en muzikanten wordt geslecht, maar gaandeweg ook een twintigtal toeschouwers uit het publiek onderdeel van de performance blijken te zijn.

Ook bij Theater Utrecht is het publiek zeer expliciet onderdeel van de voorstelling. Theatermaker Naomi Velissariou en muzikant Joost Maaskant maakten een tweede deel van hun Permanent Destruction-reeks – een theatraal popconcert, ditmaal gebaseerd op het oeuvre van toneelschrijver Heiner Müller.

Het is een compromisloze samensmelting van muziek en theater, haast een nieuw subgenre binnen het muziektheater, waarin fragmenten uit Müllers toneelteksten zijn hertaald tot lyrics rondom vrouwenhaat, seksisme en destructiedrang, op elektronische beat gezet door Maaskant.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Foto ‘Permanent Destruction – The HM Concert’: Sanne Peper

Het is misschien een extreme voorzet, maar het idee dat we niet alleen extatisch geluk hoeven te ervaren aan de hand van westerse schoonheidsidealen en veilig standaardgeluk, wordt zo op een zeer spannende manier doorgevoerd. Alles – ook onmacht, pijn en diepe haat – kan leiden tot extase, en extase is altijd bevrijdend. “If you dance with me tonight, I will transform your punishment into grace.”

Alles aan deze performance is zowel verontrustend als bevrijdend. Het feit dat het publiek zichtbaar losgaat op zinnen als “I want to be inside you woman, I want to fuck you till you die”; de strak gechoreografeerde, gelikte show in combinatie met de destructieve teksten; Velissariou die, zichtbaar zwanger bovendien, zingt over “the death between my legs”. Heel ambigu.

Zo verwordt ze gaandeweg van popicoon tot martelares. Ze eindigt brandend aan het kruis genageld, op handen daarheen gedragen door haar uitzinnige volgelingen (wij), die haar toejuichen en aanmoedigen op weg naar haar dood, terwijl we háár pijn gretig omzetten in óns geluk.


SPRING festival, t/m 25/5 (Utrecht). Meer informatie en kaartverkoop: www.springutrecht.nl