BOCHUM – De jonge regisseur Liliane Brakema regisseert Leonce & Lena in het Duitse Schauspielhaus Bochum. ‘Ik vind de zinloosheid van dit stuk zo actueel.’ 

‘Ik ben opgegroeid met het idee dat als je iets heel graag wil, dat het dan kan. In dit stuk zit dat geloof helemaal niet. Dat vind ik ook een hoopvolle gedachte.’ De carrière van Liliane Brakema (1987) had een vliegende start. Ze studeerde in 2015 af als regisseur aan de Amsterdamse theaterschool. Haar afstudeervoorstelling, De Wilde Eend, werd het jaar daarop door de Nederlandse Toneeljury gekozen als een van de tien beste voorstellingen van het theaterseizoen. Sindsdien maakte ze onder meer voorstellingen bij NTGent (Menuet) en het Noord Nederlands Toneel (Er zal iemand komen).

Morgen gaat Leonce & Lena in première, haar eerste voorstelling bij het gerenommeerde toneelhuis Schauspielhaus Bochum in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen. Johan Simons, intendant bij het gezelschap, had tegen haar gezegd: “Je kan nooit goed worden als je niet op je bek durft te gaan. Als je op veilig gaat spelen, leer je niks. Dus ga op je bek, maar word wel steeds beter.”

De satire Leonce & Lena (1836) van George Büchner wordt in Nederland nagenoeg nooit opgevoerd, maar is in Duitsland heel populair. In het stuk probeert een jonge prins (Leonce) te ontsnappen aan zijn lotsbestemming: hij wil niet trouwen met een onbekende prinses (Lena). Maar tijdens zijn reis wordt hij verliefd op een jonge vrouw met wie hij trouwt. Die vrouw blijkt Lena. Doorheen de plot wordt in bloemrijke taal de luiheid en het nietsdoen verheerlijkt.

De voorstelling speelt in een dependance van het theater, net buiten het centrum van Bochum, in het badhuis van een oude kolenmijn. Een bedompte ruimte, laag plafond, witte tegeltjes tegen de achterwand, waartegen je de waterleidingen van de douches nog ziet lopen. Brakema houdt van de leegte die de locatie ademt, zegt ze eerder deze week na afloop van de repetitie. De speelvloer ligt bezaait met levenloze poppen, met dezelfde kleding en schmink als de acteurs die dit stuk spelen. “Ik zie een soort verlopen circus voor me, waarin de artiesten ondanks alles door blijven spelen. 

(Tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Foto Leonce & Lena: Jörg Brüggemann

“Het stuk vangt voor mij echt de essentie van de mens. We leven hier op een planeet zonder precies te weten waar we onze voeten neer moeten zetten. Maar als je de hele tijd blijft wankelen kom je ook nergens, dus maken we keuzes om aan dat gevoel te ontsnappen. Om de tijd te vullen doen we, met enorme energie, dingen waarvan we denken dat ze zin hebben. Maar onderweg kom je natuurlijk juist weer dezelfde onzekerheden tegen.”

“We groeien nu op in de wetenschap dat we de aarde naar de knoppen helpen, en dat dit echt het laatste stukje is. Onze levens zijn niet vrijblijvend, het water stijgt terwijl we dit interview doen. Maar het weerhoudt ons nergens van. We gaan door en hebben plezier.”

De acteurs van Schauspielhaus Bochum moesten wel even wennen aan haar manier van regisseren, vertelt ze. “De Duitse toneelcultuur is veel hiërarchischer dan ik gewend ben. Ik heb een hele open manier van regisseren. Ik weet wat ik wil, maar ik ga de acteurs niet precies vertellen hoe ze daar komen. Daar moeten ze zelf achter komen. Dat is een vorm van regisseren die ze in Nederland en België heel goed kennen, daar zouden acteurs het echt saai vinden als je dat niet doet. Hier in Duitsland vinden ze dat een beetje eng.”

Maar als ze moet kiezen tussen regisseren in Nederland, België en Duitsland gaat ze toch voor die laatste. “Het Duitse publiek is gewend om heel veel naar het theater te gaan, dus ze weten hier echt veel. Bovendien houden ze hier heel erg van risico, waardoor ik hier artistiek heel veel kwijt kan.”

“We hebben ons voor deze voorstelling afgevraagd: hoe verhouden we ons als mensheid tot een wereld waarvan we weten dat die door ons eigen toedoen ten onder gaat? Ikzelf denk dat we blijven doorgaan. Wat moeten we anders? Niets doen en kijken naar wat we hebben aangericht? Dat is ook niet de oplossing.”

“Ik wil de lol laten zien van het verder spelen, ondanks dat het misschien geen zin heeft. Als je blijft zitten en niets doet, dan heb je pas echt niets. Maar als je door blijft gaan, dan heb je de kans om van alles te ervaren, je kop te stoten, maar ook om te lachen en die zinloosheid uiteindelijk te vergeten.”


Leonce & Lena van Schauspielhaus Bochum is t/m 14/6 te zien in Bochum