Weg met Eddy Bellegueule van Eline Arbo bij Toneelschuur Producties was het onmiskenbare hoogtepunt van het afgelopen theaterseizoen. Eline Arbo zou er volgens de theaterrecensenten van het NRC dit seizoen de Regieprijs voor moeten krijgen. Voor de vier spelers zou een speciaal opgerichte ensembleprijs in het leven moeten worden geroepen. Felix Schellekens, Jesse Mensah, Romijn Scholten en Victor IJdens gaven met bakken energie vorm aan alle personages in de voorstelling. Ze schakelden voortdurend in sfeer en personage, speelden vol op de emotie en met mededogen voor hun personages. Hun zinnelijke spel was kwetsbaar, vol liefde en plezier en vooral wars van elke vorm van ijdelheid.

Mijn persoonlijke bevindingen vind je hieronder. De gezamenlijke lijst van de NRC-critici staat in de krant en op nrc.nl.

Toneel top 10

  1. Weg met Eddy Bellegueule – Toneelschuur Producties, Eline Arbo
    Deze hartverscheurende theatervoorstelling, over personages die zichtbaar worstelen met zichzelf en de ander, was het onmiskenbare hoogtepunt van dit theaterseizoen.
  2. Eindspel – Theater Rotterdam, Erik Whien
    Een prettig meerduidige toneelavond, vol humor en ontroering, die je als toeschouwer tegelijkertijd deelgenoot maakt als vervreemdt van de absurditeit van het leven.
  3. Dagboek van een leeg bed – Toneelhuis, Mokhallad Rasem
    Mokhallad Rasem goot zijn persoonlijke vluchtverhaal in een gedurfd sobere, poëtische toneelvertelling vol weemoed, verdriet en stil verlangen.
  4. Jihad van liefde – George en Eran Producties, Senf, Meervaart, Amsterdams Andalusisch Orkest
    Een aangrijpend portret van rouw en verdriet, en tegelijkertijd een treffend egodocument van een moslim in een verhardende westerse wereld.
  5. De Poolse Bruid – Noord Nederlands Toneel, tgECHO
    Lotte Dunselman en Paul van der Laan gaven op schitterende wijze vorm aan toenadering en overgave, zowel naar de ander toe naar zichzelf.
  6. Orestes in Mosul – NTGent
    Regisseur Milo Rau toonde in deze belangwekkende voorstelling hoe eeuwenoude dilemma’s nergens aan actualiteit hebben ingeboet en onderstreepte daarmee de niet te overschatten waarde van verhalen en kunst.
  7. Bobby Baxter – Urland, Thomas Dudciewicz
    Met millimeteracterenen zijn weergaloze dictie sleurde meesterverteller Thomas Dudciewicz de toeschouwer door hele seizoenen aan Scandinavische thrillers. Een intelligent taalconstruct en een verstild toneelbeeld versterkten de onheilspellende sfeer
  8. Immens – Theater Utrecht
    In deze ijzersterke toneeltekst, gebaseerd op werk en leven van Nietzsche, kwamen alle waarheden op losse schroeven te staan.
  9. Rijgen – NTGent
    Een acteerfeestje om je vingers bij af te likken, waarbij de drie toneelspelers met ingeleefd, liefdevol en grillig spel voortdurend voorbijgingen aan de karikatuur.
  10. Part-time Paradise – Tryater, Skoft&Skiep
    Het verborgen pareltje op Oerol bevond zich afgelopen editie op de camping, waar in een prachtige mozaïekvoorstelling het ecosysteem en de sociale structuren van de recreërende mens werden onderzocht.

Speculatie op acteerprijzen (in alfabetische volgorde)

Louis d’Or
Porgy Franssen (Peachez – Toneelgroep Maastricht)
Met zijn trefzekere, nauwgezette dictie en momenten van kwetsbaar, onzeker spel, blaast Porgy Franssen leven in het bloemrijke proza van Ilja Leonard Pfeijffer.

René van ’t Hof (Eindspel – Theater Rotterdam)
Met vervreemdend maar liefdevol spel is René van ’t Hof degene waarmee je je verbindt en die je tegelijkertijd niet helemaal begrijpt (of helemaal niet begrijpt). Dichterbij een mens kun je haast niet komen.

Vincent van der Valk (Immens – Theater Utrecht)
Vincent van der Valk kan als geen ander acteren op het snijvlak van kwelling en genot. In ‘Immens’ resulteert dat in een heuse tour de force.

Theo d’Or
Marlies Heuer (Verhaal van myn droevig leeven – Rudolphi Producties)
Marlies Heuers spel is even breekbaar, helder en waardevol als kristal. Weinig actrices durven zo klein te blijven en weten je daardoor zo snoeihard te raken.

Sofie Decleir (De aanzegster – Zuidpool)
Met harde schakels tussen kwetsbaar en manipulatief spel, toont Sofie Decleir een meerduidig en complex personage dat je geen moment uit het oog kan (en wil) verliezen.

Sylvia Poorta (The Children – Het Nationale Theater)
Sylvia Poorta maakt grote indruk als gekwelde maar strijdvaardige Rose, de angel die de voorstelling voortdurend op scherp zet.

Colombina
Anne-Chris Schulting (Stallerhof – Afslag Eindhoven)
Met onnavolgbaar fysiek, op momenten haast dierlijk spel, sluit je het personage van Schulting gretig en onherroepelijk in je hart.

Henke Tuinstra (Back to Oz – het filiaal, Slagwerk Den Haag, K.O.Brass)
Met aanstekelijk plezier dendert Tuinstra over het podium, zoekt extremen op en blijft voortdurend onvoorspelbaar en gelaagd in haar spel.

Mariana Aparicio Torres (Sexual Healing – Het Nationale Theater)
Met droogkomische, nuchtere logica eist Aparicio Torres als dertigjarige, thuiswonende, doodongelukkige dochter gaandeweg steeds schaamtelozer haar autonomie op.

Arlecchino
Jesse Mensah (Ilias – KONVOOI, Orkater)
Als genderfluïde, ongrijpbare Helena zorgt Mensah zowel voor verstilde schoonheid, als dat hij de andere personages het hoofd genadeloos op hol brengt.

Rick Paul van Mulliigen (Small Town Boy – Toneelgroep Oostpool, ITA)
Als geen ander kan Van Mulligen vuur en kwetsbaarheid verenigen in hetzelfde personage, op hetzelfde moment en met dezelfde intensiteit.

Louis van der Waal (Rijgen – NTGent)
Met open, verleidelijk en gelaagd spel weet Van der Waal via de karikatuur onverwacht diepte en betekenis aan zijn personages te geven.

Speculatie voor de Toneelschrijfprijs (in alfabetische volgorde)

De Poolse Bruid – Jibbe Willems
Door voortdurend te schakelen in tijd en perspectief, creëert Willems een meerduidig en voor acteurs zeer spannend taalconstruct dat toont hoe het verleden altijd doorwerkt op het heden.

GOD? – Magne van den Berg
In deze rake toneeltekst onderzoekt Magne van den Berg onomwonden wat geloof en religie betekent in de wereld van jongeren. De eerlijkheid waarmee haar jeugdige personages de complexe thema’s aanvliegen, maakt deze tekst bovendien voor volwassenen minstens zo relevant.

Immens – Vincent van der Valk en Casper Vandeputte
Immens is een eigenzinnige, voortdurend doordenderende toneelmonoloog van iemand die zichzelf stelselmatig overschreeuwt, wegcijfert of relativeert, en vervolgens onverwacht overvallen wordt door schoonheid.


klik hier voor de lijstjes van mijn collega’s bij NRC